< Trở về giao diện Mobile
Trang chủ / Nghiên cứu - trao đổi

Cách mạng tháng Tám năm 1945 - sức sống và giá trị thời đại

(Thứ năm, 23/08/2018 - 07:11)

Cách mạng tháng Tám năm 1945 mãi mãi là thắng lợi vĩ đại, một mốc son chói lọi trong lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam. Trên cơ sở thắng lợi đó, ngày 2/9/1945 tại quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh long trọng đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. “Nước Việt Nam có quyền được hưởng tự do và độc lập và sự thật đã trở thành một nước tự do và độc lập”, đó không chỉ là cuộc cách mạng tiêu biểu cho khát vọng của dân tộc ta hơn 70 năm trước mà còn là động lực to lớn của cách mạng Việt Nam bước vào kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay. Giá trị và sức sống của cuộc cách mạng tháng Tám trường tồn cùng lịch sử dân tộc không chỉ hôm nay mà cho mãi mai sau.

 

Thứ nhất, cách mạng tháng Tám đã mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam - kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội.

 

Thắng lợi của cách mạng tháng Tám đã đập tan ách đô hộ của đế quốc, phát xít, đưa nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của chính mình; đưa dân tộc Việt Nam bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội. Giá trị to lớn cách mạng tháng Tám còn nằm trong chính những yếu tố tạo nên sự thành công của nó: giá trị về khát vọng độc lập, tự do; nhân tố Đảng lãnh đạo cách mạng; sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc… . Trong đó, không thể không kể đến vai trò của lực lượng tiền thân của lực lượng Công an như Tự vệ đỏ, đội Danh dự trừ gian, Đội Hộ lương diệt ác, Đội Trinh sát… làm nhiệm vụ trấn áp phản cách mạng, phối hợp các lực lượng khác, hỗ trợ đắc lực cho công tác chiếm lĩnh các cơ quan công sở của chính quyền địch. Sau thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, lực lượng Công an ở các khu vực nhanh chóng được xây dựng đáp ứng kịp thời yêu câu bảo vệ trật tự, trị an, bảo vệ thành quả cách mạng. Suy cho cùng: “Đó là một cuộc cách mạng thật sự vì con người, cho con người”(1).

 

Thứ hai, Cách mạng tháng Tám ghi dấu ấn vào lịch sử nhân loại như một trong những sự kiện có ý nghĩa thời đại sâu sắc - một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc điển hình.

 

Thành công đã đưa đến sự ra đời Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Rất nhiều công trình nghiên cứu, hội thảo khoa học của học giả trong và ngoài nước về cách mạng tháng Tám khẳng định về giá trị quốc tế của nó: Dân tộc Việt Nam được xếp vào vị trí tiên phong trên thế giới góp phần mở đầu của quá trình sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ tồn tại nửa thiên niên kỷ trên thế giới, cùng Đồng minh chống lại chủ nghĩa phát xít; cổ vũ mạnh mẽ các phong trào đấu tranh trên thế giới phát triển lên một tầm cao mới, đặc biệt các nước Đông Dương (Lào, Campuchia) như nhận xét của tiến sĩ Sanon Ish. Dashtseven (Mông Cổ) đã chỉ rõ: “Cách mạng tháng Tám còn có ý nghĩa quan trọng đối với phong trào giải phóng dân tộc, dân chủ ở các nước châu Á và trên thế giới. Cách mạng Việt Nam có ảnh hưởng trực tiếp và rất lớn đến một số dân tộc Đông Dương” (2).

 

Thứ ba, thành công của cách mạng tháng Tám tạo sức mạnh lan tỏa đến toàn Đảng, toàn dân tộc để dành thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược 1946-1954 và cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954 - 1975.

 

Toàn thể nhân dân Việt Nam đoàn kết dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chính phủ cách mạng tiến hành kháng chiến chống Pháp, Mỹ vì độc lập và thống nhất tổ quốc. Kháng chiến chống Pháp với đỉnh cao là Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ ghi danh Việt Nam vào một trong những dân tộc xung kích, tiên phong giành thắng lợi hoàn toàn trong sự nghiệp chống Chủ nghĩa thực dân cũ trên toàn thế giới; Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước mà đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử tháng 4 năm 1975 đã đánh bại Chủ nghĩa thực dân mới, điển hình do Mỹ dày công xây dựng ở Đông Nam Á. Cuộc kháng chiến đó đã đánh bại tên đế quốc hàng đầu trên thế giới, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ vững chắc thành quả của cách mạng tháng Tám, đưa cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội.

 

Thứ , cách mạng tháng Tám là thành quả của sự chuẩn bị khẩn trương, chu đáo trong thời điểm cấp bách của cuộc cách mạng khi Nhật đảo chính Pháp (3-1945) đến khi Nhật đầu hàng Đồng minh (8-1945), là kết quả của quá trình 15 năm chuẩn bị từ khi Đảng ta ra đời đến khi cách mạng tháng Tám thành công (1930-1945).

 

Để có được thắng lợi trong cuộc cách mạng tháng Tám, dân tộc Việt Nam đã phải trả giá bằng chính sự hi sinh xương máu, sức lực, của cải của chính mình. Nhưng có những quan điểm không tích cực, cách nhận xét, nhìn nhận khác nhau, chưa chính xác về thắng lợi này của nhân dân Việt Nam. Họ cho rằng cách mạng tháng Tám thành công nhanh chóng là do thời điểm đó phát xít Nhật đã bị quân Đồng minh đánh bại và tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, lực lượng quân Đồng minh chưa vào giải giáp quân đội Nhật, ở Việt Nam tồn tại cái gọi là “khoảng trống quyền lực”, hay “chân không quyền lực”, cách mạng tháng Tám là “cách mạng ăn may” và coi đây là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thành công của cách mạng. Qua đó, họ phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, vai trò của quần chúng nhân dân không lớn tạo nên thành công của cuộc cách mạng.

 

Chúng ta cần nhận thức rõ những vấn đề sau: Ở Việt Nam không tồn tại cái gọi là “chân không quyền lực”, đặc biệt từ ngày 14 đến ngày 19 tháng 8 năm 1945 (từ khi Nhật Hoàn tuyên bố đầu hàng và khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội). Vì thực tế, ngay khi đảo chính Pháp ngày 9/3/1945, Nhật thiết lập quyền thống trị toàn Đông Dương, dựng lên Chính phủ tay sai Trần Trọng Kim; khi Nhật đầu hàng Đồng minh các lực lượng quân Nhật ở Đông Dương chưa được lệnh đầu hàng, Nhật chỉ đầu hàng Đồng minh chứ Nhật không đầu hàng nhân dân Việt Nam. Phải khẳng định cách mạng tháng Tám thành công không phải “cách mạng ăn may” mà là đã được chuẩn bị chu đáo: về đường lối (giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc), về phương pháp, chuẩn bị lực lượng qua các cao trào các mạng 1930-1931, 1936-1939, trực tiếp giai đoạn 1939-1945; dự kiến chính xác thời cơ, nắm bắt thời cơ, tình thế cách mạng xuất hiện (ngày 13/8 chúng ta chỉ mới nghe tin Nhật đầu hàng Đồng minh, nhưng đứng trước những chuyển biến mau lẹ thuận lợi cho cách mạng, Đảng quyết định phát động lệnh Tổng khởi nghĩa toàn quốc); với quyết tâm, tinh thần yêu nước sục sôi và sự khôn khéo, khẩn trương, kiên quyết dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cuộc khởi nghĩa nổ ra tương đối nhanh và ít đổ máu. Đó là sự chuẩn bị trường kỳ qua 15 năm.

 

Thứ năm, giá trị của cách mạng tháng Tám vẫn còn mãi với chúng ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

 

Hiện nay trên thế giới hòa bình, hợp tác để phát triển vẫn là xu thế chủ đạo, nhưng tình hình tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều yếu tố gây mất ổn định, khó lường. Trong nước, bên cạnh những yếu tố thuận lợi, các thế lực thù địch ra sức chống phá Đảng, Nhà nước, phá công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện chiến lược, âm mưu “diễn biến hòa bình”, thủ đoạn “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”... Bên cạnh yếu tố thời cơ, chúng ta phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức to lớn nhằm xây dựng và bảo vệ những thành quả cách mạng. Không gian xã hội và thời gian đã có sự thay đổi mọi chiều, tất yếu phải có tư duy mới, cách làm mới để đạt được hiệu quả. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, công cuộc đổi mới hơn 30 năm đạt được những thành tựu to lớn, quan trọng, thế và lực mới cho toàn Đảng, toàn dân bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Những nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên được đưa Đảng xác định trong văn kiện Đại hội XII: “Tăng cường xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh,; Phát huy sức mạnh toàn dân tộc, dân chủ xã hội chủ nghĩa; Đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; Bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định; Phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại” (3). Qua đó, biểu thị rõ quyết tâm của Đảng ta xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đó là cơ sở để chúng ta khẳng định và tin tưởng rằng tinh thần cách mạng tháng Tám cũng là tinh thần của toàn Đảng, toàn dân tiến lên đạt thành tựu to lớn hơn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay - đó luôn là sự đảm bảo cho sự phát triển bền vững cho quốc gia, dân tộc.

 

Cách mạng tháng Tám 1945 là một trong những chiến công chói lọi nhất của dân tộc Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Trải qua hơn 73 năm, những thành quả của cuộc cách mạng tháng Tám vĩ đại, tinh thần của cuộc cách mạng vẫn lan toả sức sống mãnh liệt và giá trị thời đại sâu sắc. Ý nghĩa của cuộc cách mạng tháng Tám đã trở thành bất diệt, trường tồn với dòng chảy lịch sử dân tộc.

 

(1) Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2015), Cách mạng tháng Tám 1945 – Sự mở đầu kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, tr.207.

(2) Nguyễn Công Bình (2002), Việt Nam trong thế kỷ XX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập II, tr.195.

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nôi, tr.11.

 

 

Kim Dung - Văn Thông

Khoa Lịch sử Đảng &TTHCM - T29

 

Xem tin theo ngày: