< Trở về giao diện Mobile
Trang chủ / Nghiên cứu - trao đổi

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân - cơ sở lý luận xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

(Chủ nhật, 23/09/2018 - 09:53)

Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân thể hiện sự nhất quán, tầm nhìn vượt thời đại và có giá trị vững bền, trở thành cơ sở lý luận cho việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.

 

Trong quan niệm của Hồ Chí Minh, Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, trước hết phải là nhà nước hợp pháp, hợp hiến, do nhân dân bầu ra, vì nhân dân phục vụ. Chính vì vậy, tại phiên họp ngày 03/9/1945, Hồ Chí Minh đã đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng tốt cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Ngày 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử dân chủ đầu tiên trong lịch sử dân tộc đã được tổ chức và thành công tốt đẹp. Quốc hội được thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh được Quốc hội nhất trí bầu làm Chủ tịch Chính phủ liên hiệp kháng chiến, Chính phủ hợp hiến đầu tiên do đại biểu nhân dân bầu ra, có đầy đủ tư cách chính trị pháp lý và hiệu lực trong việc giải quyết mọi vấn đề của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

 

Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân là nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật và quản lý xã hội bằng Hiến pháp, pháp luật. Trong đó, pháp luật là cơ sở để thực hiện các quyền tự do, dân chủ và đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân; ngăn chặn tình trạng lạm dụng quyền lực của các cơ quan Nhà nước và các cá nhân được nhà nước giao quyền; làm cho xã hội trật tự, kỷ cương theo đường lối lãnh đạo của giai cấp cầm quyền. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, pháp luật là cơ sở của tự do, dân chủ; dân chủ và pháp luật luôn đi đôi với nhau. Mọi quyền dân chủ của người dân phải được thể chế bằng Hiến pháp và pháp luật, đảm bảo quyền tự do, dân chủ, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân trong thực tế. Trong khi khẳng định vai trò của pháp luật đối với việc ghi nhận, mở rộng quyền tự do, dân chủ của nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn quan tâm đến cơ chế thực hiện và đảm bảo quyền và lợi ích của mọi người dân vì Người khẳng định: “tự do có nghĩa là không làm hại người khác”;“nhân dân ta hiện nay có tự do, tự do trong kỷ luật. Mỗi người có tự do của mình nhưng phải tôn trọng tự do của người khác, người nào sử dụng quyền tự do của mình quá mức mà phạm đến tự do của người khác là phạm pháp” (1).

 

Về tính nghiêm minh và hiệu lực của pháp luật trong Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, mọi công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật cả về quyền lợi và nghĩa vụ. Từ đó, Người nêu ra yêu cầu: pháp luật phải đúng và đủ, pháp luật phải đến được với dân, người thực thi pháp luật phải công tâm và nghiêm minh. Sau khi Nhà nước dân chủ nhân dân ra đời, Ngườiđã đề nghị Chính phủ, Quốc hội nghiên cứu xây dựng, ban hành, sửa đổi, bổ sung pháp luật, mở đầu bằng việc tổ chức xây dựng Hiến pháp, nghiên cứu, vận dụng những văn bản pháp luật cũ còn phù hợp và xây dựng các văn bản pháp luật mới. Tiếp đó, để pháp luật đi vào thực tiễn, được nhân dân tôn trọng, thực hiện, cần phải tuyên truyền để cho dân hiểu được và tự giác chấp hành pháp luật, “làm sao cho dân biết hưởng quyền dân chủ, biết dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm”. Việc thưởng phạt cũng phải nghiêm minh và công tâm. Trước hết, cán bộ, đảng viên phải làm gương trong việc thực thi pháp luật. Cán bộ vi phạm quy định của pháp luật phải bị xử lý nghiêm minh, tạo niềm tin của nhân dân đối với pháp luật.

 

Trong Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân cần có sự thống nhất giữa đạo đức và pháp luật, coi trọng đạo đức đồng thời phải đề cao pháp luật. Đạo đức và pháp luật vốn có mối quan hệ khăng khít với nhau: đạo đức bao giờ cũng là cơ sở để xây dựng và thực hiện pháp luật, còn pháp luật đúng đắn, chân chính, công tâm nghiêm minh, bao giờ cũng chứa đựng những giá trị đạo đức nhân văn. Điều đáng chú ý ở Hồ Chí Minh là, Người cho rằng pháp luật không phải là để thống trị con người mà là công cụ bảo vệ, thực hiện lợi ích con người; có chức năng ngăn chặn, loại trừ cái xấu, cái ác và nâng đỡ, khuyến khích mặt tốt, mặt thiện vốn có trong mỗi con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện về nhân cách. Vì thế, pháp quyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh là pháp quyền đặc biệt, pháp quyền xã hội chủ nghĩa nhân văn, nhân nghĩa,với triết lý: “Nghĩ cho cùng, vấn đề tư pháp, cũng như mọi vấn đề khác, trong lúc này, là vấn đề ở đời và làm người. Ở đời và làm người phải thương nước, thương dân, thương nhân loại đau khổ bị áp bức. Phải làm sao đóng góp vào việc làm cho nước độc lập, dân được tự do, hạnh phúc, nhân loại khỏi đau khổ” (2).

 

Từ phân tích nêu trên, có thể khẳng định, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân là tư tưởng về xây dựng một Nhà nước kiểu mới mà ở đó, quyền dân chủ của nhân dân được phát huy một cách tối đa, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý của Nhà nước mà còn là chỗ dựa vững chắc để người dân sống và xử sự theo pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

 

Hiện nay, tình hình thế giới, khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường với nhiều thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen. Trong bối cảnh đó, yêu cầu, nhiệm vụ tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân là khách quan. Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng đã xác định phương hướng, chủ trương: “Tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, trong sạch, vững mạnh; hoàn thiện hệ thống pháp luật, đẩy mạnh cải cách hành chính, cải cách tư pháp, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ; phát huy dân chủ, tang cường trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương; đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tệ nạn xã hội” (3). Điều này đã được ghi nhận trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, đó là: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân…” (Điều 2). Đây là cơ sở chính trị, pháp lý để xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chủ động hội nhập quốc tế hiện nay. Trong đó, cần quán triệt,nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nhất lànhững quan điểm về Nhà nước thực hiện quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa phải đặt trong bối cảnh đổi mới đồng bộ các thành tố cơ bản của hệ thống chính trị; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đảng viên có lý tưởng cách mạng, kiên định chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Min, bàn lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, thượng tôn pháp luật, có trình độ văn hóa, am hiểu pháp luật, thành thạo nghiệp vụ, hết lòng, hết sứcphục sự Tổ quốc,phục vụ nhân dân…

 

Đại úy, TS Trịnh Thanh Mai

Khoa Triết học & CNXHKH - Học viện Chính trị CAND

 

 

(1)Hồ Chí Minh: Nhà nước và pháp luật, Nxb. Pháp lý, Hà Nội, 1985, tr.187.

(2) Hồ Chí Minh: Nhà nước và pháp luật, Nxb. Pháp lý, Hà Nội, 1985, tr.187.

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2016, tr.79.

Xem tin theo ngày: