< Trở về giao diện Mobile
Trang chủ / Nghiên cứu - trao đổi

Gia đình và vấn đề bạo lực gia đình

(Thứ tư, 27/06/2018 - 10:42)

Ngày 04/5/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 72/2001/QĐ-TTg về ngày Gia đình Việt Nam: Lấy ngày 28/6 hàng năm là ngày Gia đình Việt Nam, nhằm đề cao trách nhiệm lãnh đạo các ngành, các cấp, các đoàn thể và tổ chức xã hội cùng toàn thể các gia đình thường xuyên quan tâm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, đẩy mạnh công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 

Trong thời gian qua, trên các trang thông tin đại chúng liên tục đưa tin về bạo lực gia đình, bạo lực trẻ em, lạm dụng tình dục trẻ em, người trong gia đình giết nhau chỉ vì những cảm xúc, bất đồng hay vì những khó khăn nhất thời chưa tìm ra lối thoát… Với những hiện tượng như trên, nói một cách khách quan đó chính là những hồi chuông báo động cho một xã hội đang có những chuyển biến suy đồi về giá trị đạo đức, văn hóa gia đình. Sự xuống cấp về luân thường, đạo lý ảnh hưởng vô cùng lớn đến tâm lý xã hội, đặc biệt hơn là ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội bởi đâu đó rung lên những vụ án được mang danh hai chữ “gia đình”.

Gia đình là khái niệm được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau, từ góc độ pháp lý đến góc độ xã hội học, tâm lý học để rồi từ đó trên tất cả mọi góc độ thì ý nghĩa sâu sắc nhất khi nói đến gia đình đó là nơi gắn kết những con người cụ thể, họ có mối quan hệ đặc biệt, lấy tình yêu thương làm cốt và không có bất cứ điều kiện gì đưa ra để đo, để tính. Với ý nghĩa đó, gia đình Việt Nam được hình thành gắn với truyền thống hơn bốn ngàn năm lịch sử của dân tộc. Mỗi người con đất Việt về gốc đều cùng từ bọc trứng của Mẹ Âu Cơ để rồi qua thời gian có sự phân chia thành các gia đình với các tên gọi: Ngũ đại đồng đường, Tứ đại đồng đường, Tam đại đồng đường hay gia đình hạt nhân hiện đại chỉ có hai thế hệ với quan hệ vợ chồng, quan hệ cha mẹ và con cái. Tuy nhiên, dù ở dưới hình thức gia đình nhiều hay ít thế hệ thì vị trí, vai trò của gia đình Việt Nam vẫn không thay đổi. Gia đình được coi là tế bào của xã hội thì không một xã hội nào mong muốn được cấu trúc nên từ những tế bào yếu, bệnh mà các tế bào đó phải khỏe, có sức đề kháng chống lại được những vi rút có cả trong tự nhiên và trong môi trường nhân tạo.

 

Xã hội càng phát triển, phạm trù gia đình càng được quan tâm hơn bởi nó đang có rất nhiều vấn đề đặt ra dưới tác động của môi trường sống thông qua các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, nghệ thuật, thẩm mỹ, công nghệ… tất cả các lĩnh vực đó đang tăng tốc tác động truyền vào từng cơ thể sống ấy những loại kháng sinh như một cách thử nghiệm về tế bào. Và điều đó đòi hỏi toàn xã hội cần quan tâm chăm sóc, tìm ra liệu pháp vừa điều trị, vừa dưỡng sinh giúp cho tế bào khỏe, tức gia đình khỏe thì cơ thể sống xã hội mới thực sự sinh sôi nảy nở tốt tươi được.

 

Hiện thực xã hội hôm nay, gia đình bên cạnh những thành tựu cống hiến, đóng góp cho xã hội những người con ưu tú, những lực lượng tiến bộ thì vẫn còn có nhiều vấn đề đáng quan tâm, thậm chí có những hiện tượng đang cảnh báo nguy cơ xuống cấp trầm trọng về đạo đức, văn hóa, về truyền thống đạo lý của dân tộc như: bạo hành gia đình, bạo hành nơi trường học, lạm dụng tình dục diễn ra cả ở những nơi mà xã hội tôn vinh nhất…Trong phạm vi bài viết hướng đến ngày gia đình Việt Nam 28/6/2018, chúng tôi muốn đề cập đến vấn đề bạo lực gia đình để từ đó mỗi cá nhân, mỗi gia đình và cả cộng động thêm một lần trăn trở tìm ra tiếng nói chung trong việc bảo vệ, xây dựng, vun đắp truyền thống tốt đẹp văn hóa truyền thống đại gia đình các dân tộc Việt Nam.

 

Vấn đề bạo lực gia đình là vấn nạn của xã hội, gây nhức nhối cho nhân loại, để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng cho con người, nhất là đối với phụ nữ, trẻ em. Ở Việt Nam, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã dành nhiều sự quan tâm tới việc phòng, chống bạo lực gia đình và đã ban hành nhiều đạo luật trực tiếp và gián tiếp như: Hiến pháp, Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Bộ luật Dân sự,.. và đặc biệt Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2007. Tuy nhiên, hiện tượng bạo hành, bạo lực gia đình chưa thực sự được kiểm soát, hạn chế mà còn có chiều hướng gia tăng, tính chất man rợ và tàn độc hơn, có những vụ việc xảy ra được ví hà khắc hơn cả thời kỳ trung cổ. Khái quát về bạo lực gia đình có thể được chia thành bốn dạng: Bạo lực về thể chất, bạo lực về tinh thần, bạo lực về kinh tế, bạo lực về tình dục. Theo con số thống kê qua các vụ việc liên quan được công an xử lý, trên 90% các vụ án gia đình là do đàn ông gây ra.

 

Một số hành vi biểu hiện tính bạo lực gia đình được quy định trong Luật Phòng, chống bạo lực gia đình như sau:

 

- Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng;

 

- Lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm;

 

- Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng;

 

- Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau;

 

- Cưỡng ép quan hệ tình dục;

 

- Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ;

 

- Chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình;

 

- Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính;

 

- Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở.

 

Thiết nghĩ, khi giá trị cá nhân con người ngày càng được đề cao trong xã hội văn minh thì chính mỗi cá nhân con người ấy phải là những tế bào gốc khỏe tạo nên gia đình khỏe để gia đình khỏe ấy góp phần thực sự là các tế bào sinh trưởng, phát triển mạnh mẽ cho một xã hội hiện đại khỏe. Song thực tế lại đang có những diễn biến xuôi chiều, phó mặc, nhiều tế bào gốc bị úng, đã suy yếu nên xuất hiện những cơ thể yếu ảnh hưởng đến sự phát triển chung của xã hội, xã hội đang đối diện với những căn bệnh, thậm chí là bệnh nan y như bạo lực gia đình, suy đồi đạo đức gia đình, sự loạn luân, sự bất chấp…

 

Thực chất vấn đề bạo lực gia đình xuất phát từ đâu? Qua quá trình nghiên cứu, tổng hợp và ban đầu có thể khái quát qua một số nguyên nhân sau:

 

Một là, quan niệm, quan điểm sống của các thành viên trong gia đình còn nặng về cái TÔI nên không kiểm soát cảm xúc trước những vấn đề thậm chí là rất nhỏ xảy ra trong gia đình dẫn đến hành xử quá giới hạn, gây bạo lực gia đình và được biểu hiện không nằm ngoài những hành vi đã được Luật quy định. Như vậy là dưới bất kỳ hình thức nào thì bạo lực gia đình chắc chắn là hành vi vi phạm pháp luật, mỗi cá nhân trong gia đình cần được nhận thức đúng và điều chỉnh hành vi tránh vi phạm pháp luật.

 

Hai là, áp lực cuộc sống, áp lực từ công việc cơ quan đến các quan hệ xã hội khác mà cách ứng xử, hành xử của cá nhân thường bảo thủ khiến cho ranh giới của sự cảm thông không còn nữa và sẵn sàng cho một cuộc xả biển lời thô tục hoặc biểu diễn thượng cẳng chân, hạ cẳng tay… Đó cũng là bạo lực gia đình mà không phải ai cũng nhận thức được để điều chỉnh hành vi dẫn đến một số hậu quả khôn lường.

 

Ba là, trong xã hội hiện đại, sự có mặt của công nghệ 4.0 khiến cho giao tiếp của những người thân trong gia đình cũng được quy thành công nghệ. Điều đó có nghĩa ngay trong chính ngôi nhà của mình những người thân đã tự tạo ra khoảng cách, khoảng cách ấy tùy thuộc vào trình độ sử dụng công nghệ và rồi cách truyền thông tin, cách hành xử phần lớn là hình thức công nghệ, giảm đi sợi dây gắn kết yêu thương bằng ngôn ngữ trực chỉ. Mặt khác, chính công nghệ đã kết nối con người từ những khoảng cách xa xôi tiến lại gần nhau hơn nhưng cũng lại chính công nghệ biểu đạt không hết nghĩa nên dẫn đến hiểu lầm, thông tin lan truyền một cách tự do tùy tiện nên khi có vấn đề gì xảy ra thì chính những người trong gia đình lại khó kiểm soát được cảm xúc mà phản ứng như máy tức enter là ra luôn kết quả, bất luận đúng sai hay lỗi ở đâu. Công nghệ có thể xóa, có thể chạy lại phần mềm hay lập trình mới nhưng tình cảm của con người khi đã bị tổn thương và không kiểm soát được thì hậu quả dẫn đến chính là những hành vi bạo lực gia đình, là vi phạm pháp luật.

 

Mặc dù khái quát trên 03 nguyên nhân chính ở trên và dưới góc độ nghiên cứu của xã hội học, tâm lý học và ý thức xã hội thì suy đến cùng cũng bởi thói quen và sự tác động về mặt tâm lý thường con người để cảm xúc chi phối nên khi chịu bất cứ một áp lực nào ở trong hay ngoài gia đình thì cách hành xử vẫn thiên về cảm xúc và bị cảm xúc chi phối không kiểm soát được, nền tảng trách nhiệm, tình yêu thương đã bị cuốn trôi theo dòng cảm xúc nên một câu nói cũng trả mạng người, bảy ngàn đồng chưa tìm thấy người mẹ cũng đang tâm dìm hai con đẻ xuống ao và ép uống thuốc diệt cỏ, một con gà trả mạng 05 người và căn nhà bốc cháy… Nhận thức không đến nơi, trách nhiệm không đến chốn nên phạm trù gia đình thời nay có phần bị coi nhẹ, sự cố kết thiếu bền chắc, khô cứng, thiếu tình cảm yêu thương. Trước hiện tượng, nhiều trẻ em tự kỷ, hiện tượng cha mẹ và con cái không thể đối thoại được với nhau, vợ chồng sống vô tình vô nghĩa che đậy dưới vỏ bọc hào nhoáng nào đó để rồi các chuyên gia tâm lý, các chuyên gia tội phạm học… phải dành nhiều thời gian công sức để nghiên cứu tìm ra giải pháp phòng chống bạo lực gia đình.

 

Những giải pháp được luật hóa, hay truyền thông qua các kênh chuyên gia, kỹ năng sống đều đang giải quyết phần ngọn, bởi phần gốc ở đây chính là tự thân trong sâu thẳm trái tim mỗi con người được nuôi dưỡng, được chia sẻ như thế nào trong các môi trường giáo dục từ gia đình, nhà trường đến xã hội; cần hơn bao giờ hết sự cân bằng về tâm lý, tình cảm, đạo đức, lối sống để mỗi gia đình ấm áp tạo nên sinh khí cho một xã hội không còn bạo lực, thực sự là xã hội dân chủ, công bằng, văn minh./.

 

TS Tạ Thị Ngọc Lan - Hội Phụ nữ T29

Xem tin theo ngày: