Công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là công trình, khu vực có tính chất, vị trí, quy mô, chức năng hoặc vai trò đặc biệt quan trọng phải áp dụng các biện pháp bảo vệ để bảo đảm bí mật, an toàn, nếu để xảy ra sự cố hoặc bị phá hoại sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc sự ổn định và hoạt động bình thường của Nhà nước. Công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia gồm công trình trọng điểm về an ninh quốc gia, công trình an ninh, khu an ninh và công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia. Bảo vệ an toàn các công trình này không chỉ là yêu cầu đối với hoạt động quản lý nhà nước mà còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Hiện nay, công tác bảo vệ các công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia được thực hiện theo quy định tại Luật An ninh quốc gia, Luật Công an nhân dân, Luật An ninh mạng,… và trực tiếp là Pháp lệnh Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia năm 2007 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành. Quá trình triển khai thực hiện Pháp lệnh, công tác bảo vệ các công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, bước đầu tạo lập hành lang pháp lý cho việc xác định danh mục công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, phân công trách nhiệm giữa các lực lượng chức năng và tổ chức thực hiện công tác bảo vệ, góp phần tích cực vào nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, sau gần 20 năm triển khai thực hiện, cùng với sự thay đổi nhanh chóng của tình hình kinh tế - xã hội, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và yêu cầu đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, Pháp lệnh đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, một số nội dung chưa theo kịp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trong thời kỷ nguyên mới. Một số quy định của Pháp lệnh còn mang tính khái quát, chưa cụ thể, thiếu tính khả thi như các tiêu chí xác định công trình quan trọng về an ninh quốc gia chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn bảo vệ an ninh chính trị, an ninh chính quyền các cấp, chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ và sự thay đổi rất lớn của hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, hệ thống thông tin trọng yếu.
Trước yêu cầu phát huy các nguồn lực của đất nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trên không gian mạng, xây dựng môi trường không gian mạng lành mạnh, bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và sự xuất hiện của những dạng thức mới của các nguy cơ đe dọa an ninh, việc hoàn thiện cơ sở pháp lý về bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là rất quan trọng, cấp thiết. Đây là dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, quan điểm của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia và bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, đặc biệt là cập nhật các chỉ đạo mới tại Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, bảo đảm phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng được thể hiện trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 57- NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia phù hợp với Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, kịp thời, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận của hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; khắc phục hạn chế, vướng mắc, bất cập của Pháp lệnh Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia năm 2007, bắt kịp sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ, đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, dự kiến Quốc hội khóa XIV thông qua tại Kỳ họp thứ 2, năm 2026. Luật gồm 41 điều, được chia làm 7 chương, quy định tương đối toàn diện về nguyên tắc bảo vệ, tiêu chí xác định, lực lượng bảo vệ, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, công dân trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; chính sách, điều kiện bảo đảm trong hoạt động bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.
Điểm đáng chú ý là dự thảo không chỉ tập trung vào việc xác định phạm vi bảo vệ của công trình trọng điểm về an ninh quốc gia, phạm vi bảo vệ của công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia mà còn làm rõ trách nhiệm bảo vệ, biện pháp bảo vệ, lực lượng bảo vệ, nhiệm vụ, thẩm quyền của lực lượng bảo vệ và quan hệ phối hợp giữa các lực lượng bảo vệ các công trình liên quan đến an ninh quốc gia.
Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa quan trọng, bởi hiệu quả bảo vệ trên thực tế không chỉ phụ thuộc vào việc xác định đúng đối tượng mà còn phụ thuộc vào sự rõ ràng của trách nhiệm, thẩm quyền và cơ chế phối hợp giữa các lực lượng bảo vệ các công trình liên quan đến an ninh quốc gia.
Dự thảo luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia gồm 3 nhóm cụ thể:
Thứ nhất, công trình trọng điểm về an ninh quốc gia. Đây là công trình thuộc khu vực trọng yếu theo quy định của pháp luật về cảnh vệ. Việc xác định rõ ràng công trình nào là công trình trọng điểm về an ninh quốc gia nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu bảo vệ công trình với yêu cầu bảo vệ các khu vực, mục tiêu có vị trí đặc biệt quan trọng.
Thứ hai, công trình an ninh, khu an ninh. Đây là công trình, khu vực do lực lượng Công an nhân dân quản lý, sử dụng phục vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn. Công trình an ninh có thể nằm trong hoặc ngoài khu an ninh. Khu an ninh là khu vực có giới hạn được thiết lập trên mặt đất, trong lòng đất, trên mặt nước, dưới mặt nước, trên không, xác định chuyên dùng cho các hoạt động phục vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Quy định cụ thể đối với nhóm công trình này có ý nghĩa làm rõ tính chất đặc thù của các công trình trực tiếp phục vụ nhiệm vụ của lực lượng Công an nhân dân; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức quản lý, sử dụng và bảo vệ phù hợp với yêu cầu thực tế.
Thứ ba, công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia. Đây là công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia thuộc chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của các cơ quan, tổ chức, địa phương, trừ các công trình do Bộ Công an, Bộ Quốc phòng quản lý. Theo yêu cầu bảo vệ, mức độ quan trọng, công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia được phân thành 3 loại. Dự thảo đồng thời, phân cấp thẩm quyền quyết định đưa vào công trình liên quan đến an ninh quốc gia cho Thủ tướng Chính phủ (đối với công trình loại I), Bộ trưởng Bộ Công an (đối với công trình loại II), Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (đối với công trình loại III).
Cách quy định này thể hiện yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành; đồng thời tạo điều kiện để việc quyết định, quản lý và tổ chức bảo vệ công trình được thực hiện hiệu quả hơn, phù hợp với tính chất, mức độ quan trọng và yêu cầu thực tế của từng công trình.
Dự án Luật Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia không chỉ đáp ứng yêu cầu khắc phục hạn chế, vướng mắc, bất cập của Pháp lệnh Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia năm 2007 mà còn hướng tới bảo vệ an ninh quốc gia chủ động từ sớm, từ xa; phòng ngừa từ cơ sở; bảo vệ nhiều tầng, nhiều lớp; kết hợp chặt chẽ giữa con người, pháp luật, tổ chức, lực lượng và ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến, hiện đại vào hoạt động bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; bảo đảm an toàn, ổn định và khả năng vận hành liên tục của những công trình có ý nghĩa đặc biệt đối với quốc gia./.
Thứ trưởng Lê Văn Tuyến nhấn mạnh, bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Nguồn: Bộ Công an
TS. Nguyễn Thị Thanh Nga
Khoa Luật, Học viện Chính trị CAND