Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong thời khắc lịch sử đặc biệt, khi đất nước đã trải qua 40 năm đổi mới với cơ đồ, tiềm lực và vị thế chưa từng có. Tuy nhiên, bối cảnh thế giới năm 2026 với những biến động địa chính trị phức tạp và yêu cầu cấp bách của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra cho Việt Nam những thách thức mang tính sống còn: Hoặc bứt phá để trở thành nước phát triển, hoặc tụt hậu và rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Trong bối cảnh đó, phương châm 10 chữ: "Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển" được xác định là kim chỉ nam đưa đất nước bước vào Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Bài viết phân tích sâu sắc nội hàm, mối quan hệ biện chứng của 5 thành tố này, gắn liền với các dữ liệu kinh tế - xã hội và tư tưởng chỉ đạo mới nhất của Đảng.

1. Nhận thức về "kỷ nguyên mới" và yêu cầu lịch sử của Đại hội XIV

Lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã trải qua những kỷ nguyên lớn: Kỷ nguyên độc lập dân tộc (từ năm 1945), Kỷ nguyên thống nhất và đổi mới (từ năm 1975/1986). Và nay, Đại hội XIV đánh dấu sự khởi đầu của Kỷ nguyên vươn mình – kỷ nguyên mà dân tộc Việt Nam định vị lại vị thế của mình trên bản đồ quyền lực và kinh tế thế giới.

Bước sang năm 2026, thế giới không chỉ dừng lại ở các khái niệm "biến động" hay "phức tạp" mà đã chuyển sang trạng thái "đa khủng hoảng" và "phân mảnh sâu sắc". Các báo cáo từ Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đầu năm 2026 đều chỉ ra rằng, tốc độ tăng trưởng thương mại toàn cầu đang chậm lại, nhường chỗ cho các xu hướng bảo hộ, các liên kết khu vực và sự cạnh tranh khốc liệt về công nghệ lõi (AI, Bán dẫn, Lượng tử). Trong một thế giới mà luật chơi đang được viết lại bởi các cường quốc công nghệ, các quốc gia tầm trung như Việt Nam đứng trước hai lựa chọn: Hoặc bứt phá để tham gia vào nhóm dẫn dắt (Leader), hoặc tụt hậu và mắc kẹt vĩnh viễn trong “bẫy thu nhập trung bình”.

Về phía Việt Nam, sau 40 năm Đổi mới, chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn. Tính đến hết năm 2025, quy mô nền kinh tế ước đạt khoảng 500 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người tiệm cận mốc 4.900 USD. Việt Nam đã nằm trong Top 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần cảnh báo: "Chúng ta không được ngủ quên trên vòng nguyệt quế. Nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế, nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa vẫn còn đó nếu không có những quyết sách đột phá".

Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày báo cáo về các văn kiện. Ảnh: Phạm Hải

Để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, chúng ta không thể duy trì tư duy quản trị cũ. Phương châm "Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển" ra đời như một sự đáp ứng đòi hỏi khách quan của lịch sử. Nó không chỉ là khẩu hiệu chính trị mà là một chỉnh thể tư duy quản trị quốc gia hiện đại, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa "Ổn định" (Đoàn kết, Kỷ cương) và "Bứt phá" (Dân chủ, Đột phá) để hướng tới mục tiêu tối thượng - Phát triển.

2. Năm trụ cột chiến lược – Phương châm chỉ đạo đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới

Đoàn kết: Sức mạnh nội sinh, cội nguồn của mọi thành công

Đoàn kết là truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và dân tộc ta. Trong kỷ nguyên mới, nội hàm của đoàn kết được mở rộng thành sự "Đồng thuận xã hội". Đó không chỉ là sự tập hợp về số lượng mà là sự thống nhất về ý chí, niềm tin và khát vọng. Trước những biến động khôn lường của thế giới (xung đột vũ trang, dịch bệnh, thiên tai), sự đoàn kết chính là "kháng thể" giúp Việt Nam đứng vững: (1) Đoàn kết trong Đảng: là hạt nhân. Thực tiễn nhiệm kỳ XIII cho thấy, nhờ sự đoàn kết, thống nhất cao trong Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, chúng ta đã xử lý thành công nhiều vấn đề phức tạp về nhân sự và đối ngoại, giữ vững ổn định chính trị. (2) Đoàn kết toàn dân: Sức mạnh này được lượng hóa bằng nguồn lực kinh tế. Năm 2025, lượng kiều hối gửi về Việt Nam đạt mức kỷ lục gần 20 tỷ USD, là minh chứng sống động cho tinh thần hướng về Tổ quốc của đồng bào ta ở nước ngoài. Khối đại đoàn kết còn thể hiện qua việc toàn dân chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước, cơ bản hoàn thành vào cuối năm 2025 - một kỳ tích về an sinh xã hội. Trong kỷ nguyên mới, đoàn kết còn là sự kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, thông qua đường lối đối ngoại "Cây tre Việt Nam", giúp ta tranh thủ được vốn, công nghệ và thị trường từ tất cả các đối tác lớn (Mỹ, Trung Quốc, EU, Nga...).

Dân chủ: Khơi thông nguồn lực và sức sáng tạo

Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ dân chủ hình thức sang dân chủ thực chất. Dân chủ là chìa khóa để "mở khóa" (unlock) kho tàng trí tuệ của 100 triệu dân: (1) Dân chủ trong kinh tế: Thể hiện qua việc bình đẳng hóa các thành phần kinh tế. Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 45 - 46% GDP (số liệu 2025). Việc Nhà nước lắng nghe, đối thoại và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp thông qua các diễn đàn VBF, VCCI chính là biểu hiện của dân chủ kinh tế. (2) Dân chủ trong xã hội: với phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng"; việc lấy ý kiến nhân dân vào các dự thảo luật lớn (Luật Đất đai, Luật Nhà ở) không còn là hình thức mà đã tiếp thu hàng triệu ý kiến xác đáng. (3) Trọng dụng nhân tài: Dân chủ là cơ chế tốt nhất để sàng lọc và trọng dụng nhân tài. Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, tài nguyên lớn nhất là con người. Chỉ có môi trường dân chủ, tôn trọng sự khác biệt, khuyến khích tranh luận khoa học mới tạo ra được những phát minh, sáng kiến đột phá. (4) Gắn với tinh thần "7 Dám": Dân chủ trong Đảng là cơ sở để bảo vệ và khuyến khích cán bộ thực hiện "7 dám", đặc biệt là dám hành động vì lợi ích chung. Dân chủ tạo ra "vùng an toàn" về chính trị để cán bộ dám nghĩ những điều chưa có trong tiền lệ, dám làm những việc khó để tạo ra giá trị mới.

Kỷ cương: Nền tảng của sự ổn định và bền vững

Trong bối cảnh mở rộng dân chủ và phân quyền, kỷ cương là thành tố bổ sung chiến lược để tránh tình trạng vô chính phủ hay cục bộ. (1) Đề cao trách nhiệm người đứng đầu: Quán triệt tinh thần "chức vụ càng cao càng phải gương mẫu", thực hiện cá thể hóa trách nhiệm. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính trị nếu để xảy ra tham nhũng, lãng phí hoặc trì trệ tại đơn vị mình. (2) Tinh gọn bộ máy: Thực hiện nghiêm túc chủ trương "Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả". Đây là cuộc cách mạng về tổ chức, đòi hỏi người đứng đầu phải đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cục bộ khi sắp xếp, sáp nhập bộ máy. (3) Tuyên chiến với lãng phí: Quán triệt sâu sắc chỉ đạo của Tổng Bí thư về "Chống lãng phí", xác định lãng phí là giặc nội xâm. Kỷ cương đòi hỏi xử lý nghiêm các dự án đầu tư công "đắp chiếu", các quy hoạch treo làm nghẽn nguồn lực quốc gia. (4) Thượng tôn pháp luật: Xử lý sai phạm với tinh thần "không có vùng cấm, không có ngoại lệ" để củng cố niềm tin của nhân dân. Chỉ khi siết chặt kỷ cương mới đảm bảo bộ máy vận hành thông suốt, ngăn chặn sự chệch hướng và lãng phí nguồn lực.

Đột phá: Tạo đà cho những bước tiến nhảy vọt

Để đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần duy trì tốc độ tăng trưởng cao liên tục trên ba phương diện chính: (1) Đột phá về Thể chế (Thể chế kiến tạo): Đây được xác định là "đột phá của mọi đột phá". Nhiệm vụ trọng tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, chuyển tư duy từ "quản lý" sang "kiến tạo". Ví dụ điển hình là việc áp dụng các cơ chế đặc thù, vượt trội cho TP.HCM, Hà Nội hay Đà Nẵng (về khu thương mại tự do, về quản lý đô thị). Trong lĩnh vực kinh tế số, việc xây dựng các khung pháp lý thử nghiệm cho Fintech, AI, tài sản số đang được đẩy nhanh. (2) Đột phá về Hạ tầng chiến lược: Diện mạo đất nước đang thay đổi từng ngày nhờ đột phá hạ tầng. Tính đến đầu năm 2026, Việt Nam đã cơ bản hoàn thành mục tiêu 3.000 km đường bộ cao tốc và đang hướng tới mục tiêu 5.000 km vào năm 2030. Sân bay Long Thành – dự án trọng điểm quốc gia – đang dần hình thành vóc dáng, hứa hẹn trở thành trung tâm trung chuyển hàng không khu vực. Hạ tầng số, hạ tầng năng lượng (điện gió, điện khí LNG) cũng được đầu tư mạnh mẽ để đón đầu dòng vốn FDI thế hệ mới. (3) Đột phá về Nguồn nhân lực và công nghệ: Chiến lược đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 đang được triển khai quyết liệt với sự hợp tác của các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới (NVIDIA, Samsung, Intel). Việt Nam đang chuyển dịch từ "gia công, lắp ráp" sang "thiết kế, sáng tạo" (R&D). Đột phá này nhằm đưa Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, tránh nguy cơ bị thay thế bởi robot và AI.

Phát triển: Mục tiêu cuối cùng và động lực tăng trưởng

Tất cả các trụ cột Đoàn kết, Dân chủ, Kỷ cương và Đột phá đều quy tụ về đích đến cuối cùng: Phát triển. Tuy nhiên, trong tư duy của Đại hội XIV và bối cảnh "Kỷ nguyên vươn mình", nội hàm của phát triển đã có sự thay đổi về chất, chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, với triết lý xuyên suốt là vì con người.

Phát triển toàn diện và bao trùm: Tư duy mới khẳng định: Tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Phát triển trong kỷ nguyên mới không chỉ chạy theo những con số GDP khô khan, mà phải song hành với tiến bộ và công bằng xã hội. (1) Về văn hóa: Phát triển văn hóa ngang hàng với kinh tế, coi văn hóa là "hồn cốt" của dân tộc, là sức mạnh mềm trong hội nhập quốc tế. (2) Về giáo dục và y tế: Đầu tư cho con người được coi là đầu tư cho phát triển. Hệ thống giáo dục, y tế và phúc lợi xã hội phải được hiện đại hóa để mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả của sự nghiệp đổi mới. Thước đo cao nhất của phát triển không phải là thu nhập bình quân bao nhiêu, mà là chỉ số hạnh phúc và sự hài lòng của người dân.

Phát triển bền vững và xanh hóa: Đứng trước thách thức của biến đổi khí hậu và các rào cản thương mại xanh toàn cầu, Việt Nam kiên định lựa chọn con đường phát triển bền vững. (1) Kinh tế xanh: Không đánh đổi môi trường lấy kinh tế. Thực hiện nghiêm túc cam kết Net Zero vào năm 2050, chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn. (2) Thích ứng: Chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với thiên tai, biến đổi khí hậu, đặc biệt tại các vùng trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, bảo đảm an ninh lương thực và sinh kế lâu dài cho người dân.

Phát triển mới mang lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc thực sự cho nhân dân; đồng thời nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Đó chính là ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhất của phương châm hành động Đại hội XIV

Năm thành tố trong phương châm Đại hội XIV không phải là phép cộng cơ học của các yếu tố rời rạc, mà tạo thành một chỉnh thể thống nhất, có quan hệ hữu cơ và tác động qua lại lẫn nhau: (1) Đoàn kết và Dân chủ đóng vai trò kiến tạo sức mạnh nội sinh: Dân chủ thực chất là chìa khóa khơi thông trí tuệ, còn Đoàn kết là cơ chế cộng hưởng sức mạnh ấy thành sự đồng thuận xã hội bền vững. (2) Kỷ cương và Đột phá kiến tạo nên phương thức hành động, giải quyết hài hòa bài toán giữa "ổn định" và "tăng tốc". Tất cả các yếu tố trên đều quy tụ và thẩm thấu vào Phát triển – vừa là mục tiêu tối thượng, vừa là thước đo thực tiễn khách quan nhất để kiểm nghiệm tính đúng đắn của mọi chủ trương, đường lối.

3. Hành động vì một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng

Để đưa Nghị quyết vào cuộc sống, kiến tạo thành công "Kỷ nguyên vươn mình", đòi hỏi một cuộc chuyển mình mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị.

Thứ nhất: Chuyển đổi căn bản về tư duy và văn hóa công vụ gắn với tinh thần "7 Dám". Cần chuyển dứt khoát từ tư duy "làm hết việc" sang tư duy "làm được việc", từ "hoàn thành thủ tục" sang "đạt hiệu quả thực tế". Mỗi cán bộ, đảng viên cần rũ bỏ tâm lý tự ti, nhược tiểu hoặc tâm lý "ngủ quên trên chiến thắng". Trong kỷ nguyên mới, thước đo năng lực là sản phẩm cụ thể. Đồng thời, phải thực hành triệt để tinh thần "7 Dám", đặc biệt là dám bước qua những rào cản tư duy cũ kỹ, dám hành động vì lợi ích chung. Cán bộ phải là người tiên phong mở đường, kiến tạo cơ hội chứ không phải là những "quan cách mạng" ngồi chờ cơ chế.

Thứ hai: Thực hiện quyết liệt cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy và kỷ cương chống lãng phí. Tổng Bí thư đã chỉ đạo: "Tinh gọn bộ máy là việc khó, đụng chạm đến lợi ích, nhưng vì sự tồn vong và phát triển của chế độ, chúng ta kiên quyết phải làm". Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền phải nêu cao tính gương mẫu, sẵn sàng hy sinh lợi ích cục bộ để xây dựng bộ máy "Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả". Song song đó, phải tuyên chiến với "giặc nội xâm" lãng phí, kiên quyết cắt giảm những chi tiêu phô trương, hình thức để dồn lực cho đầu tư phát triển.

Thứ ba: Tập trung cao độ cho các động lực tăng trưởng mới. Ưu tiên nguồn lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Cần có cơ chế chấp nhận rủi ro trong giới hạn cho phép để thí điểm các mô hình kinh tế mới. Phải biến thách thức của cách mạng công nghiệp 4.0 thành cơ hội để Việt Nam đi tắt đón đầu, tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ tư: Khơi dậy khát vọng cống hiến trong toàn dân. Cần lan tỏa phương châm Đại hội XIV ra toàn xã hội, để mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp đều cảm thấy mình là một chủ thể của kỷ nguyên vươn mình. Khi "Ý Đảng" hòa quyện với "Lòng Dân", khi khát vọng của Lãnh đạo trở thành hành động của Nhân dân, thì không có khó khăn nào không thể vượt qua, không có đỉnh cao nào không thể chinh phục.

Đại hội XIV của Đảng không chỉ là một sự kiện chính trị định kỳ, mà là dấu mốc khởi đầu cho một hành trình lịch sử mới. Phương châm "Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển" là sự kết tinh trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân, là sự kế thừa và phát triển tư duy lý luận của Đảng qua gần 40 năm đổi mới. Đứng trước vận hội mới, với cơ đồ và tiềm lực đã tích lũy được, dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng, với sự đoàn kết đồng lòng của hơn 100 triệu người dân đất Việt, chúng ta có đủ cơ sở khoa học và niềm tin thực tiễn để khẳng định: Việt Nam sẽ bước vào kỷ nguyên vươn mình, hiện thực hóa khát vọng xây dựng một đất nước phồn vinh, hạnh phúc, sánh vai với các cường quốc năm châu vào giữa thế kỷ XXI.

Nguyễn Đình Thiện - Phạm Thị Bích Ngọc

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2021) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Hà Nội: Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026) 'Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV', Chuyên trang Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

3. Hồ Chí Minh (2011) Toàn tập. Tập 10, 12. Hà Nội: Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

4. Tô Lâm (2024a) 'Chống lãng phí', Tạp chí Cộng sản.

5. Tô Lâm (2024b) 'Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc', Bài phát biểu tại Hội nghị Trung ương 10 khóa XIII.

6. Tổng cục Thống kê (2025) Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2025 và dự báo 2026. Hà Nội: Tổng cục Thống kê.

7. World Bank (2026) Global Economic Prospects: The Turning Point. Washington, D.C.: World Bank.