Tham nhũng, tiêu cực là một trong những nguy cơ lớn nhất đe dọa vai trò cầm quyền của Đảng, làm suy giảm niềm tin của Nhân dân, cản trở sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần cảnh báo tham nhũng, lãng phí, quan liêu là “giặc nội xâm”, nếu không kiên quyết đấu tranh thì có thể làm hỏng sự nghiệp cách mạng từ bên trong.

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm nhất quán của Đảng qua các kỳ đại hội, tinh thần Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, gắn chặt với xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, có đạo đức cách mạng, uy tín và trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân [2]. Trong bối cảnh đó, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa mang giá trị lý luận bền vững, vừa là nền tảng căn bản để xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính theo tinh thần Đại hội XIV.

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực – giải pháp hiệu quả trong xây dựng đội ngũ cán bộ theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Người về xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh. Người chỉ rõ, tham nhũng, lãng phí không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà nguy hiểm hơn là làm suy thoái đạo đức cách mạng, phá vỡ kỷ cương, phép nước, làm xói mòn niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ [4].

Một luận điểm có giá trị xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh là xác định chủ nghĩa cá nhân là nguyên nhân sâu xa dẫn tới tham nhũng, tiêu cực. Theo Người, chủ nghĩa cá nhân là “mảnh đất” sinh ra hàng loạt căn bệnh nguy hiểm như tham ô, lãng phí, quan liêu, bè phái, cục bộ, chạy chức, chạy quyền. Vì vậy, đấu tranh phòng, chống tham nhũng không thể chỉ dừng lại ở xử lý hành vi vi phạm, mà phải bắt đầu từ việc kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, xây dựng và thực hành nghiêm túc đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư [5].

Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao vai trò nêu gương của cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý. Người khẳng định: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Theo đó, cán bộ giữ cương vị càng cao càng phải gương mẫu về đạo đức, lối sống, sử dụng quyền lực công tâm, minh bạch, đặt lợi ích của Đảng, của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Đây chính là “bức tường phòng thủ” quan trọng để ngăn chặn tham nhũng, tiêu cực từ sớm, từ xa [6].

Những quan điểm trên của Hồ Chí Minh đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn, trở thành nền tảng tư tưởng để Đảng ta hoạch định chủ trương, đường lối về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong điều kiện Đảng cầm quyền, đất nước phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng.

2. Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực – yêu cầu xuyên suốt trong tinh thần Đại hội XIV của Đảng

Tiếp nối tư tưởng Hồ Chí Minh và các nghị quyết trước đó, Đại hội XIV khẳng định phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là nhiệm vụ “đặc biệt quan trọng, thường xuyên, lâu dài” của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị [2]. Văn kiện nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quyền lực, gắn quyền hạn với trách nhiệm, kiên quyết ngăn chặn và xử lý nghiêm các biểu hiện lạm quyền, tha hóa quyền lực, lợi ích nhóm.

Một điểm nhấn quan trọng của Đại hội XIV là sự chuyển mạnh từ tư duy thiên về “chống” sang kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” đội ngũ cán bộ liêm chính, gương mẫu được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài. Dự thảo Văn kiện nêu rõ: cần coi trọng xây dựng văn hóa liêm chính, đạo đức công vụ; lấy giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên làm giải pháp nền tảng để phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực từ sớm, từ xa [2].

Đại hội XIV cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Văn kiện nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược, “thực sự liêm chính, bản lĩnh, không bị cám dỗ bởi quyền lực, vật chất, lợi ích cá nhân”, coi liêm chính là tiêu chí cốt lõi trong đánh giá phẩm chất, uy tín và năng lực lãnh đạo [2]. Quan điểm này thể hiện sự kế thừa trực tiếp tư tưởng Hồ Chí Minh về “đức là gốc” của người cán bộ, đồng thời phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay.

Đối với lực lượng Công an nhân dân – lực lượng nòng cốt trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực – tinh thần Đại hội XIV càng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ thật sự trong sạch, vững mạnh, gương mẫu về đạo đức, kỷ luật, kỷ cương, xứng đáng là “lá chắn thép” bảo vệ Đảng, Nhà nước và Nhân dân [3].

3. Xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính – nội dung cốt lõi của phòng, chống tham nhũng theo tư tưởng Hồ Chí Minh và tinh thần Đại hội XIV

Từ tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm Đại hội XIV, có thể khẳng định xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính vừa là mục tiêu, vừa là giải pháp trung tâm của công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Liêm chính không chỉ là không tham nhũng, không vụ lợi, mà còn là sự trong sạch trong tư tưởng, công tâm trong sử dụng quyền lực, tận tụy trong thực thi công vụ vì lợi ích chung.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh: lấy kết quả tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống, tinh thần trách nhiệm và uy tín trong Nhân dân làm thước đo quan trọng để đánh giá, bố trí, sử dụng cán bộ [2]. Đây là sự cụ thể hóa sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa đạo đức và quyền lực, giữa trách nhiệm cá nhân và lợi ích chung.

Thực tiễn cho thấy, nơi nào người đứng đầu thực sự liêm chính, gương mẫu thì nơi đó kỷ luật, kỷ cương được giữ vững, tham nhũng, tiêu cực bị đẩy lùi. Ngược lại, nếu cán bộ thiếu tu dưỡng, buông lỏng rèn luyện đạo đức thì dù thể chế có hoàn thiện đến đâu cũng khó ngăn chặn tham nhũng. Vì vậy, Đại hội XIV yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục đạo đức cách mạng với hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh vi phạm, bảo đảm không có vùng cấm, không có ngoại lệ [2].

Đối với lực lượng Công an nhân dân, xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính phải gắn chặt với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; thực hiện nghiêm Sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân; coi trọng danh dự, liêm sỉ, trách nhiệm nghề nghiệp; kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ [3], [9].

Các cấp ủy Đảng cần phải hết sức coi trọng giáo dục tinh thần liêm, chính cho cán bộ, chiến sĩ. Trong điều kiện lịch sử mới, mở cửa và phát triển kinh tế thị trường, cán bộ, chiến sĩ công an, nhất là cán bộ có chức, có quyền, luôn đứng trước những cám dỗ, đòi hỏi người cán bộ lãnh đạo phải luôn giữ mình liêm, chính; phải cảnh giác như “đi trên băng mỏng”, như “đứng trước vực sâu” mới có thể vượt qua sự trói buộc của công danh, lợi lộc, để không hành động vì quyền lực, không bị ham muốn dụ dỗ, không bị vật chất đánh bại. Trách nhiệm của các tổ chức đảng là rất lớn lao trong việc xây dựng văn hóa trong các cơ quan của Đảng và Nhà nước để giáo dục liêm, chính cho cán bộ, chiến sĩ mới đạt hiệu quả.

Theo đó, mỗi cán bộ, chiến sĩ cần phải có thái độ làm việc nghiêm túc theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, xây dựng lối sống trong sáng, liêm, chính, gương mẫu, đấu tranh quyết liệt với tình trạng suy thoái biến chất, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Đối với những vấn đề lớn có hệ lụy đến sự tồn vong của Đảng, các tổ chức Đảng, của lực lượng Công an không chỉ coi trọng về mặt tư tưởng mà còn phải hết sức coi trọng về mặt hành động, vừa kiên quyết vừa quyết đoán, có thể phải “kỷ luật một vài người để cứu muôn người”.

Người cán bộ, chiến sĩ công an muốn giữ cho mình liêm khiết phải có nghị lực làm chủ bản thân rất lớn, không bị cám dỗ, dao động bởi vật chất và những quyền lợi cá nhân khác. Đồng thời, phải nắm rõ pháp luật, tuân thủ pháp luật, cần phải nhận thức rõ lợi ích cá nhân của mình hài hoà trong lợi ích tập thể, không xâm phạm đến “cái kim, sợi chỉ” của dân, không làm những điều phi đạo lý, phi pháp, sống trong sạch, xứng đáng với truyền thống tốt đẹp của dân tộc, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, địa phương, đơn vị, có trách nhiệm với Đảng, Nhà nước, Tổ quốc và Nhân dân. Cán bộ, chiến sĩ phải làm việc trung thực, không vì tiền tài, vật chất mà bóp méo sự thật, phải chống những biểu hiện không làm mà hưởng, làm ít mà đòi hưởng nhiều, kiên quyết từ chối những nguồn thu nhập bất chính, kiên quyết đấu tranh chống lại những biểu hiện móc ngoặc, tham ô, hối lộ.

Đức tính “Chính” của người cán bộ, chiến sĩ thể hiện ở quan điểm: Phải biết tôn trọng lẽ phải, làm theo lẽ phải; tránh những việc trái với lợi ích của nhân dân, trái với đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, lấy đạo đức Hồ Chí Minh làm chuẩn mực trong văn hoá ứng xử. Trên thực tế, người cán bộ cách mạng nếu chỉ giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ mà thiếu dũng khí đấu tranh bảo vệ chân lý thì kỷ cương phép nước khó có thể được thực hiện nghiêm minh. Như vậy, đối với tự mình, từng cán bộ, đảng viên cụ thể, Hồ Chí Minh đòi hỏi người cán bộ phải toàn diện, trên nền tảng các phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, thể hiện như một nhân cách sống đẹp đẽ theo đuổi các giá trị làm người.

Kết luận

Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo tư tưởng Hồ Chí Minh là giá trị tư tưởng bền vững, có ý nghĩa nền tảng đối với sự nghiệp xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Đại hội XIV của Đảng đã kế thừa và phát triển sâu sắc tư tưởng của Người khi đặt xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính ở vị trí trung tâm của công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong giai đoạn mới.

Vận dụng nhất quán tư tưởng Hồ Chí Minh và tinh thần Đại hội XIV không chỉ góp phần đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực, mà còn tạo dựng đội ngũ cán bộ, trong đó có lực lượng Công an nhân dân, có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, củng cố niềm tin của Nhân dân, bảo đảm sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

TS, Đại uý Hoàng Thị Huyền

Giảng viên Khoa Lịch sử Đảng và TTHCM

Danh mục tài liệu tham khảo

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[3] Đảng ủy Công an Trung ương – Bộ Công an (2024), Danh dự là điều thiêng liêng, cao quý nhất, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[4] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[5] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[6] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[7] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 15, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[8] Nguyễn Phú Trọng (2023), Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.