Dư luận quốc tế về những bê bối đã phá hỏng sự nghiệp chính trị của Thủ tướng Anh - BORIS JOHNSON

Trưa ngày 07.7.2022, tại số 10 Phố Downing Thủ tướng Anh Boris Johnson tuyên bố từ chức để mở đường cho Đảng Bảo thủ bầu chọn ra Thủ tướng mới. Nhậm chức ngày 23.7.2019, sự nghiệp chính trị của Johnson kéo dài 1.079 ngày, nhưng đã trải qua nhiều “bê bối khó gột rửa”. Mặc dù bày tỏ tâm trạng “rất buồn khi phải từ bỏ một công việc tốt nhất thế giới”, nhưng việc phải rời cương vị Thủ tướng Anh vì những bê bối là không thể đảo ngược.

1. Cam kết thúc đẩy nước Anh rời EU đúng thời hạn đã đưa Boris Johnson trở thành Thủ tướng Anh

Chiến dịch rời khỏi Liên minh châu Âu (EU) hay còn gọi là Brexit gắn liền với sự nghiệp chính trị của 3 đời Thủ tướng Anh là David Cameron, Theresa May và Boris Johnson. Tháng 10.2016, sau khi trưng cầu dân ý với kết quả đa số người dân Anh chọn rời Liên minh châu Âu EU (hay còn gọi là Brexit) đã khiến Thủ tướng đảng Bảo thủ David Cameron phải từ chức. Lên nắm chính quyền thay thế cho Thủ tướng D.Cameron, bà Theresa May cam kết đưa nước Anh rời khỏi EU đúng kỳ hạn (10.2019), tuy nhiên Chính phủ của bà đã 3 lần trình Dự thảo thỏa thuận Brexit với EU ra Quốc hội nhưng đều bị bác bỏ. Thời gian đếm ngược cho sự kiện này chỉ còn lại vẻn vẹn 65 ngày và tháng 6.2019 cũng Theresa May buộc phải rời nhiệm sở.

Nhậm chức ngày 23.7.2019, với cam kết thúc đẩy nước Anh rời khỏi Liên minh châu Âu đúng hạn vào cuối tháng 10.2019 thay thế người tiền nhiệm là Theresa May, đã đưa B.Johnson trở thành Thủ tướng Anh quốc. Trong lịch sử nước Anh kể từ Chiến tranh thế giới lần thứ 2 đến nay, việc cầm quyền chỉ kéo dài 1.079 ngày của B.Johnson được cho là khá ngắn ngủi so với nhiều đời Thủ tướng khác.

Thời gian nắm chính quyền của Thủ tướng Anh giai đoạn 1940-2022

TT

Tên Thủ tướng Anh

Năm

Số ngày

nắm quyền

1

Winston Churchill

1940

3.132

2

Clement Attlee

1945

2.284

3

Sir Anthony Eden

1955

645

4

Harold Macmillan

1957

2.473

5

Sir Alec Douglas-Home

1963

364

6

Harold Wilson

1964

2.837

7

Edward Heath

1970

1.355

8

James Callaghan

1976

1.125

9

Margaret Thatcher

1979

4.227

10

John Major

1990

2.348

11

Tony Blair

1997

3.709

12

Gordon Brown

2007

1050

13

David Cameron

2010

2.256

14

Theresa May

2016

1.107

15

Boris Johnson

2019

1.079

2. Những “bê bối” khiến Thủ tướng Anh phải từ chức

Đối đầu với Quốc hội và đình chỉ Quốc hội bất hợp pháp khiến B.Johnson mất uy tín

Chính thể Nhà nước của Anh là chế độ Quân chủ lập Hiến. Khác với nhiều thể chế khác, Quốc hội Anh được cho là có quyền lực vô biên và “chỉ không thể biến đàn ông thành đàn bà” như theo cách ví von dân dã. Chính người tiền nhiệm của B.Johnson là bà Theresa May đã thất bại cả 3 lần trình Dự thảo thỏa thuận Brexit với EU ra Quốc hội Anh.

Để thực hiện cam kết khi tranh cử là đưa nước Anh rời khỏi EU đúng thời hạn, ngày 28.8.2019, B.Johnson đã đề nghị Nữ hoàng Anh lùi bài phát biểu khai mạc kỳ họp Mùa thu Quốc hội Anh vào 14.10.2022. Điều đó đồng nghĩa với việc Quốc hội Anh bị đình chỉ hoạt động từ giữa tháng 9.2022. Động thái này gây phẫn nộ trong Quốc hội Anh, bởi các nghị sĩ chỉ còn khoảng hai tuần để thông qua bất kỳ văn bản nào nhằm trì hoãn Brexit. Đây được cho là hành động đối đầu trực tiếp của B.Johnson với cơ quan quyền lực vô song – Quốc hội Anh.

Các nghị sỹ và dư luận xã hội chỉ trích Johnson và cáo buộc ông không tôn trọng các quy trình của Chính phủ và “bẻ cong quy tắc theo ý bản thân”. Tòa án Tối cao đã tuyên bố động thái này của Thủ tướng Johnson là bất hợp pháp bởi nó “cản trở khả năng thực hiện nhiệm vụ lập hiến của Quốc hội và không có lý do chính đáng”, đồng thời cáo buộc chính quyền của ông cố tình “đánh lừa” Nữ hoàng như một phần trong chiến lược đảm bảo Brexit.

Hiến pháp Anh quy định Nữ hoàng cần làm theo đề đạt của chính quyền. Vì vậy, khi ông Johnson đề nghị Nữ hoàng đình chỉ hoạt động của Quốc hội buộc bà phải chấp thuận. Nguồn tin từ Sunday Times cho biết, sau “sự cố” trên, Thủ tướng Johnson đã phải xin lỗi vì đã đẩy Nữ hoàng vào “tình thế khó xử”.

Có dấu hiệu của hành vi vi phạm luật pháp khiến uy tín của Thủ tướng Anh bị giảm sút

Theo các trang tin quốc tế, để cải tạo Dinh thự Thủ tướng tại số 10 Phố Downing, Truyền thông Anh cho biết chi phí cải tạo căn hộ có thể lên tới 280.000 USD, trong khi Thủ tướng chỉ nhận được khoản trợ cấp 36.000 USD/năm cho căn hộ. Cựu cố vấn hàng đầu của ông Johnson - Dominic Cummings tiết lộ: Thủ tướng đã lên kế hoạch cho phép các nhà tài trợ “bí mật chi trả” cho việc cải tạo căn hộ của ông. Theo luật pháp Anh, các khoản tài trợ và cho vay chính trị được kiểm soát chặt chẽ ở Anh. Các khoản cho vay trên 7.500 bảng (10.400 USD) đều được Ủy ban Bầu cử, cơ quan chuyên giám sát vấn đề tài chính bầu cử và chính trị ở Anh, ghi lại và báo cáo công khai 4 lần một năm. Tuy nhiên, Thủ tướng Johnson đã không báo cáo các khoản tài trợ này, khiến đảng Bảo thủ bị phạt 21.300 USD hồi cuối năm 2021.

Tổ chức tiệc tùng giữa đại dịch Covid-19, trong bối cảnh cả nước Anh đang chuẩn bị lễ tang Hoàng thân Philip – phu quân của Nữ hoàng khiến vị trí của Thủ tướng bị lung lay

Uy tín của Thủ tướng Johson bị tổn hại và vị trí Thủ tưởng bị lung lay nghiêm trọng sau bê bối mở tiệc tại số 10 Phố Downing giữa lệnh phong tỏa, khi các hình ảnh về sự việc bị rò rỉ và lan truyền trên truyền thông, gây làn sóng phẫn nộ trong công chúng. Theo Telegraph, các cố vấn và công chức đã tụ tập tại Văn phòng Thủ tướng để chia tay James Slack, giám đốc truyền thông của B.Johnson, vào ngày 16.4.2021. Họ tiếp tục đến siêu thị gần đó mua rượu, tiệc tùng đến khuya, uống say và nhảy múa. Đáng nói là, bữa tiệc diễn ra vào đêm trước lễ quốc tang Hoàng thân Philip – phu quân của Nữ hoàng Anh Elizabeth II, cũng là thời điểm Anh đang phong tỏa để ngăn Covid-19. Hình ảnh Nữ hoàng đeo khẩu trang, ngồi một mình trong lễ tang chồng ở Lâu đài Windsor, tuân thủ quy định phòng chống dịch càng làm nổi bật “bê bối tiệc tùng” của Thủ tướng. Văn phòng Thủ tướng Anh hồi đầu năm xin lỗi Nữ hoàng và bản thân Thủ tướng Johnson cũng bị Sở cảnh sát London phạt tiền vì vi phạm quy định phong tỏa. Cảnh sát trước đó đã điều tra 12 cuộc tụ tập tại Phố Downing và Văn phòng Nội các sau khi một cuộc điều tra nội bộ cho thấy ông B.Johnson và nhân viên tham gia các bữa tiệc có sử dụng bia rượu.

Quan chức thuộc đảng Bảo thủ của Johnson bị cáo buộc quấy rối tình dục và bê bối vận động hành lang Owen Paterson khiến dư luận dậy sóng

Làn sóng từ chức trong những ngày đầu tháng 7.2022 khởi đầu với hai đơn từ nhiệm của Bộ trưởng Tài chính Rishi Sunak và Bộ trưởng Y tế Sajid Javid. Hai thành viên nội các cấp cao này quyết định ra đi chỉ vài phút sau khi Thủ tướng B.Johnson lên tiếng xin lỗi về bê bối mới nhất trong chính quyền của ông, liên quan đến cáo buộc quấy rối tình dục và say xỉn của Chris Pincher, Phó Chánh văn phòng Đảng Bảo thủ. Pincher được cho là đã bị khiếu nại về hành vi không chuẩn mực tại Bộ Ngoại giao 3 năm trước và Thủ tướng Johnson đã được báo cáo về điều đó, nhưng ông vẫn thăng chức cho người này. Phố Downing sau đó giải thích rằng Thủ tướng Johnson đã “quên” mất cáo buộc. Pincher từ chức vào tuần trước, sau khi bị cáo buộc sàm sỡ hai khách mời trong một bữa tối riêng tư. Ông không trực tiếp thừa nhận cáo buộc, song đã nhắn riêng với Johnson rằng “đêm qua tôi đã uống quá nhiều và khiến bản thân cũng như những người khác phải xấu hổ”.

Theo truyền thông quốc tế, năm 2021, Thủ tướng B.Johnson đã cố gắng thuyết phục các nghị sĩ đảng Bảo thủ bỏ phiếu ủng hộ đảo ngược quyết định đình chỉ công tác của Owen Paterson, một cựu bộ trưởng nội các và là nhà vận động hành lang nhiều ảnh hưởng. Paterson lúc đó đối mặt nguy cơ bị đình chỉ công tác 30 ngày sau khi bị cáo buộc vi phạm nghiêm trọng các quy định về vận động hành lang. Sau khi vấp phải phản ứng từ các nghị sĩ, Thủ tướng Johnson thừa nhận sai lầm và xin lỗi, còn Paterson cuối cùng phải rút khỏi ghế nghị sĩ. Chiếc ghế của Paterson vốn đã thuộc về đảng Bảo thủ gần 200 năm sau đó đã rơi vào tay đảng Dân chủ Tự do đối lập trong cuộc bầu cử tháng 12.2021.

Ủng hộ Kiev chống lại Nga, khiến Nga có thể can dự vào sự kiện mất chức của Thủ tướng Anh

Ngay sau khi trình bày đơn từ chức của Thủ tướng Anh, Đại sứ Nga tại Anh Andrei Kelin cho rằng, việc B.Johnson từ chức là “phần thưởng” từ chính sách hiếu chiến chống Nga để ủng hộ Ukraine. Trả lời phỏng vấn ngày 07.7.2022, Andrei Kelin nói: “Johnson tập trung quá nhiều vào tình hình địa chính trị, về Ukraine, trong khi bỏ bê rất nhiều vấn đề của đất nước, người dân, tình trạng kinh tế và những gì hôm nay là kết quả của sự bỏ bê đó”. Ông Kelin cũng không quên cảnh báo và chỉ trích Bộ trưởng Quốc phòng Anh Ben Wallace và Ngoại trưởng Lizz Truss, hai ứng viên tiềm năng kế nhiệm ông Johnson: “Họ không am hiểu nhiều về chính trị Nga và không thực sự nhận ra lý do của những gì đang xảy ra”.

Tuy nhiên, trong bài phát biểu từ chức, Thủ tướng Johnson vẫn tự hào, Anh là một trong những nước đi đầu về hỗ trợ Ukraine. Ông nói: “Và bây giờ hãy để tôi nói với người dân Ukraine rằng Anh sẽ tiếp tục ủng hộ cuộc chiến giành tự do của các bạn đến khi nào cần”. Với tư tưởng chống Nga quyết liệt, nhiều nhà phân tích quốc tế cho rằng, không thể không nghi ngờ về việc tình báo Nga can dự vào sự kiện mất chức của Thủ tướng Anh. Tuy nhiên, những bằng chứng về sự can dự hiện chưa được làm rõ.

3. Tình thế khó xử, giọt nước tràn ly khiến B.Johnson từ chức

B.Johnson được cho là đã “sống sót” sau một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm tại Quốc hội ngày 06.6.2022. Theo đó, về cơ bản điều đó có thể giúp ông đảm bảo 12 tháng tại vị tiếp theo, tránh khỏi một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm khác. Tuy nhiên, theo các nguồn thạo tin, điều đáng nói là một số nhà lập pháp trong đảng Bảo thủ đang cố gắng thay đổi điều lệ đảng để rút ngắn thời gian miễn trừ này. Thậm chí, nhiều nhà lập pháp khác đã kêu gọi các quan chức hàng đầu của B.Johnson chống lại ông. Bộ trưởng Tài chính Rishi Sunak và Bộ trưởng Y tế Sajid Javid ngày 05.7.2022 tuyên bố từ chức cùng một số quan chức khác để ủng hộ lời kêu gọi trên. Họ nói rằng, họ không thể ở lại Chính phủ lâu hơn sau một loạt bê bối đã làm suy yếu Chính phủ B.Johnson.

Trong đơn từ chức gửi Thủ tướng, ông Javid bày tỏ: “Rõ ràng tình hình sẽ không thay đổi dưới sự lãnh đạo của Ngài - và tôi đã mất niềm tin”. Một số Bộ trưởng viện dẫn việc Thủ tướng B.Johnson thiếu năng lực phân xử, định đoạt, thiếu các tiêu chuẩn và không thể nói sự thật làm lý do để họ từ nhiệm. 

Trước những lời kêu gọi ra đi, Thủ tướng Johnson thể hiện quyết tâm tại vị bằng cách bổ nhiệm Bộ trưởng Giáo dục Nadhim Zahawi (một doanh nhân) làm Bộ trưởng Tài chính mới và bổ sung một số vị trí khác. Trao đổi với báo giới, Zahawi cho biết ông sẽ xem xét tất cả các lựa chọn để tái thiết và phát triển nền kinh tế đang gặp khó khăn và kiềm chế lạm phát. Tuy nhiên, khi 50 Bộ trưởng, Thứ trưởng và quan chức chính quyền từ chức, chính vị Bộ trưởng mà B.Johnson kỳ vọng sẽ trở thành cứu cánh cho sự nghiệp của ông lại là giọt nước tràn ly khiến B.Johnson phải từ giã chính trường. Trong lá thư gửi Thủ tướng, Bộ trưởng Zahawi nhấn mạnh: “Đất nước xứng đáng có được một Chính phủ không chỉ ổn định, mà còn cần có những hành động chính trực. Thâm tâm Ngài Thủ tướng hiểu rõ việc làm đúng đắn là gì và nên rời đi ngay bây giờ”.

 

Nguyễn Đình Thiện – Học viện Chính trị CAND

Vũ Mã Sơn - Công an huyện Hải Hà-Quảng Ninh

 

Tài liệu tham khảo

1. Những khởi đầu cho dấu chấm hết của Thủ tướng Anh Johnson, Reuters/THX (London 06.7.2022);

2. Những bê bối nhấn chìm nhiệm kỳ Thủ tướng Johnson, Vnexpress, ngày 08.7.2022;

3. Nga nói Thủ tướng Anh từ chức là phần thưởng của chính sách Ukraine, Vnexpress, ngày 08.7.2022.

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Xem nhiều nhất

Liên kết website