Ngày 03/01/2025 đã đi vào lịch sử quan hệ quốc tế như một sự kiện chấn động toàn cầu khi Hoa Kỳ tiến hành chiến dịch quân sự chớp nhoáng bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro cùng phu nhân Cilia Flores, đưa họ ra khỏi lãnh thổ Venezuela để xét xử tại Mỹ. Sự kiện này đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng về tương lai chính trị của Venezuela, về vai trò của luật pháp quốc tế trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia và về sự can thiệp của các cường quốc vào công việc nội bộ của các quốc gia có chủ quyền.

Đặc biệt, trong bối cảnh bà Delcy Rodriguez vừa tuyên thệ nhậm chức Tổng thống lâm thời, thông điệp bất ngờ về việc muốn “hợp tác cùng phát triển” với chính quyền Mỹ đã tạo nên một làn sóng tranh luận gay gắt về sự sống còn của tư tưởng Chavismo. Đây không đơn thuần là một sự thay đổi nhân sự ở cấp cao nhất, mà là một cuộc tái định nghĩa lại vị thế của Venezuela trên bàn cờ địa chính trị. Từ đây, một kỷ nguyên mới đang hình thành, nơi ranh giới giữa bảo vệ chủ quyền và sự tồn vong của chế độ trở nên mong manh hơn bao giờ hết, buộc các thế lực chính trị tại Caracas phải đưa ra những lựa chọn nhằm ngăn chặn một cuộc sụp đổ toàn diện về cả an ninh lẫn kinh tế - xã hội.

Tổng thống Maduro được đưa tới Tòa án ở New York bằng trực thăng ngày 05/01/2026. Ảnh: Reuters.

1. Cuộc tấn công chớp nhoáng vào quốc gia có chủ quyền gây rúng động toàn cầu

Âm mưu cáo buộc Maduro các tội danh: âm mưu khủng bố ma túy, âm mưu nhập khẩu cocaine, âm mưu sở hữu súng máy, thiết bị phá hủy. Mỹ cáo buộc các tổ chức buôn bán ma túy khét tiếng như băng đảng Sinaloa và băng đảng Tren de Aragua đã làm việc trực tiếp với Chính phủ Venezuela và sau đó chuyển lợi nhuận cho các quan chức cấp cao, những người bị cáo buộc đã giúp đỡ và bảo vệ chúng để đổi lấy lợi ích đó.

Chiến dịch bắt giữ Tổng thống Maduro được Hoa Kỳ tiến hành với sự chuẩn bị kỹ lưỡng mang tên “Operation Absolute Resolve” (Chiến dịch Quyết tâm tuyệt đối). Lực lượng đặc nhiệm Delta của Mỹ đã đột kích vào Dinh cơ tại Fort Tiuna, được hỗ trợ bởi các yếu tố đối lập trong nước và sự tiếp tay của một số quốc gia láng giềng. Cuộc tấn công diễn ra vào lúc rạng sáng, khi lực lượng an ninh Venezuela chưa kịp phản ứng. Tổng thống Maduro và phu nhân bị bắt giữ tại Dinh thự riêng ở Caracas và được đưa bằng trực thăng ra một tàu chiến Mỹ đang chờ sẵn ngoài khơi, sau đó được chuyển về Hoa Kỳ để đối mặt với các cáo buộc hình sự. Cuộc tấn công kéo dài chưa đầy 30 phút nhưng đã khiến Thủ đô Caracas rơi vào trạng thái tê liệt và để lại hậu quả nặng nề với khoảng 80 người thiệt mạng, bao gồm cả binh sĩ và dân thường. Nhiều cơ sở hạ tầng quân sự bị phá hủy và lưới điện tại Caracas bị vô hiệu hóa bởi hỏa lực áp đảo từ máy bay không người lái và trực thăng Mỹ.

2. Liên Hợp quốc và cộng đồng thế giới bị chia rẽ sâu sắc bởi sự kiện “bắt cóc” vợ chồng Tổng thống Maduro

Theo giới phân tích nước ngoài, sau cuộc đột kích rạng sáng ngày 03/01/2026, thế giới đang chứng kiến một làn sóng phản ứng dữ dội và sự chia rẽ sâu sắc trong cộng đồng quốc tế. Phiên họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ngày 05/01/2026 đã trở thành “sân khấu” của những cuộc khẩu chiến nảy lửa. Đại sứ Nga tại Liên Hợp quốc, Vassily Nebenzia đã lên án mạnh mẽ hành động của Hoa Kỳ và so sánh nó với các cuộc can thiệp quân sự trái phép trong quá khứ ở Iraq, Libya và Syria. Nga đã trình dự thảo nghị quyết lên án Hoa Kỳ, yêu cầu thả ngay lập tức Tổng thống Maduro và phu nhân, đồng thời kêu gọi áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Washington vì đã vi phạm Hiến chương Liên Hợp quốc.

Đại sứ Trung Quốc Zhang Jun cũng bày tỏ sự phản đối quyết liệt, tuyên bố rằng “chủ quyền quốc gia không thể bị vi phạm vì bất kỳ lý do nào” và “các vấn đề nội bộ của một quốc gia phải được giải quyết bởi chính người dân nước đó, không phải bởi sức mạnh bên ngoài”. Bắc Kinh cảnh báo rằng nếu hành động của Mỹ không bị lên án và ngăn chặn, điều này sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm cho phép các cường quốc can thiệp vào bất kỳ quốc gia nào mà họ muốn.

Liên minh ALBA và các nước láng giềng như Colombia lên án vụ tấn công là sự can thiệp thô bạo, gợi nhớ về thời kỳ đen tối nhất của chủ nghĩa đế quốc tại khu vực. Tổng thống Colombia nhấn mạnh rằng dân chủ không thể được thúc đẩy thông qua bạo lực và cưỡng ép.

Mặc dù Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ban đầu có những động thái ủng hộ việc bắt giữ, nhưng tại Liên Hợp Quốc, đại diện Pháp lại bày tỏ sự chỉ trích kín đáo hơn khi cho rằng chiến dịch này đi ngược lại nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng hòa bình. EU kêu gọi các bên kiềm chế tối đa để tránh một cuộc nội chiến tại Venezuela.

Thể hiện thái độ thận trọng, Australia và Singapore kêu gọi các bên tôn trọng luật pháp quốc tế và ưu tiên bảo vệ dân thường, đồng thời hy vọng tình hình được giải quyết thông qua đối thoại. Trong khi, Malaysia và Indonesia bày tỏ lo ngại sâu sắc, cảnh báo rằng hành động này tạo ra một “tiền lệ nguy hiểm” cho sự ổn định toàn cầu, nơi vũ lực có thể thay thế luật pháp quốc tế.

Tổng Thư ký Liên Hợp quốc - António Guterres bày tỏ sự “quan ngại sâu sắc” và đặt dấu hỏi về tính hợp pháp của chiến dịch. Ông cảnh báo việc không tôn trọng các quy tắc quốc tế về sử dụng vũ lực sẽ để lại hệ lụy khó lường cho trật tự thế giới. Trong khi, Hội đồng Bảo an được cho là đang rơi vào tình trạng tê liệt. Mặc dù đa số các nước chỉ trích hành động của Mỹ, nhưng bất kỳ nghị quyết lên án nào cũng chắc chắn sẽ bị Washington phủ quyết.

Giới bình luận quốc tế cho rằng, vụ việc làm dấy lên những cuộc tranh luận nảy lửa về “quyền tài phán vòi bạch tuộc” của Mỹ, khi một quốc gia tự cho phép mình thực thi pháp luật nội địa ngay trên lãnh thổ của một quốc gia có chủ quyền khác. Ngược lại, một số đồng minh của Mỹ và phe đối lập trong nước lại coi đây là một bước đi cần thiết để chấm dứt cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều năm.

3. Chính trường Venezuela thời “hậu Maduro” và tương lai nào dành cho quốc gia Nam Mỹ?

Ngay sau biến cố, bà Delcy Rodriguez đã được tuyên bố là Tổng thống lâm thời của Venezuela vào ngày 05/01/2026. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ hỗ trợ “điều hành” cho đến khi quá trình chuyển giao quyền lực hoàn tất, gây ra những tranh cãi gay gắt về chủ quyền quốc gia. Thủ đô Caracas hoang mang trong bầu không khí căng thẳng cực độ. Người dân Venezuela hiện đang sống trong sự bất định về tương lai, lo sợ một cuộc nội chiến hoặc sự can thiệp quân sự kéo dài. Đồng thời, quốc gia Nam Mỹ này hiện đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội đa chiều chưa từng có. Sự kiện này đã kích hoạt một cú sốc trên thị trường năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu thế giới tăng vọt do lo ngại đứt gãy nguồn cung từ quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới. Ngay sau cuộc đột kích, giới thạo tin nhận định, ít nhất 16 tàu chở dầu đã âm thầm rời khỏi lãnh hải Venezuela mà không có sự cho phép của chính quyền lâm thời, nhằm tránh các lệnh trừng phạt hoặc bị phong tỏa.

Tương lai chính trị của Venezuela trong thời kỳ “hậu Maduro” sẽ diễn biến phức tạp và vẫn còn bất định. Theo giới bình luận quốc tế, một số kịch bản có thể xảy ra:

Kịch bản 1: Chính phủ chuyển tiếp do Mỹ hậu thuẫn

Theo kịch bản này, dưới áp lực của Hoa Kỳ và với sự hợp tác của một phần quân đội Venezuela, một Chính phủ chuyển tiếp do phe đối lập lãnh đạo sẽ được thành lập. Chính phủ này sẽ cam kết tổ chức bầu cử tự do trong vòng 12-18 tháng, thực hiện các cải cách kinh tế theo hướng tự do hóa thị trường, tư nhân hóa các doanh nghiệp nhà nước, và mở cửa ngành dầu mỏ cho đầu tư nước ngoài. Đổi lại, Hoa Kỳ và các đồng minh sẽ dỡ bỏ lệnh trừng phạt, cung cấp gói viện trợ kinh tế và nhân đạo trị giá hàng tỷ USD và hỗ trợ Venezuela tái hòa nhập vào hệ thống tài chính và thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, kịch bản này đối mặt với nhiều rủi ro. Thứ nhất, phe Chavista với cơ sở quần chúng đáng kể, đặc biệt là trong tầng lớp nghèo và các vùng nông thôn, có thể không chấp nhận “Chính phủ do Mỹ áp đặt” và tiến hành kháng cự vũ trang. Thứ hai, phe đối lập bị phân mảnh và thiếu kinh nghiệm quản lý, có thể không đủ năng lực để giải quyết các khủng hoảng phức tạp. Thứ ba, các cải cách kinh tế tự do hóa có thể gây ra đau đớn ngắn hạn cho người nghèo, dẫn đến bất ổn xã hội. Thứ tư, sự hiện diện và ảnh hưởng quá lớn của Mỹ có thể kích động chủ nghĩa dân tộc và làm mất tính hợp pháp của Chính phủ mới.

Kịch bản 2: Nội chiến và phân rã quốc gia

Trong trường hợp xấu nhất, Venezuela có thể rơi vào nội chiến kéo dài giữa các phe phái khác nhau: phe Chavista cứng rắn, phe đối lập được Mỹ hậu thuẫn, các băng đảng tội phạm muốn bảo vệ lợi ích của mình, và các nhóm vũ trang địa phương. Quốc gia có thể bị phân rã thành các khu vực kiểm soát khác nhau, tương tự như Syria hay Libya. Điều này sẽ dẫn đến thảm họa nhân đạo khủng khiếp, với hàng chục nghìn người thiệt mạng và hàng triệu người phải di dời.

Kịch bản này cũng sẽ có tác động tiêu cực đối với toàn khu vực. Các nước láng giềng như Colombia, Brazil, Guyana sẽ phải đối phó với làn sóng người tị nạn khổng lồ, lan tỏa của tội phạm xuyên biên giới và các mối đe dọa an ninh khác. Tài nguyên dầu mỏ của Venezuela có thể trở thành nguồn tài trợ cho các phe phái chiến tranh, kéo dài xung đột.

Kịch bản 3: Can thiệp quân sự đa phương

Để ngăn chặn kịch bản nội chiến và bảo vệ lợi ích của mình, Hoa Kỳ có thể quyết định triển khai lực lượng quân sự lớn hơn tại Venezuela, với sự hợp tác của một số nước Mỹ Latin như Colombia và Brazil. Mục tiêu sẽ là ổn định tình hình, bảo vệ các cơ sở hạ tầng dầu mỏ quan trọng, và hỗ trợ Chính phủ chuyển tiếp.

Tuy nhiên, can thiệp quân sự quy mô lớn sẽ gặp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Nga, Trung Quốc và các đồng minh của họ. Moscow và Bắc Kinh, với các khoản đầu tư và cho vay trị giá hàng chục tỷ USD tại Venezuela, có thể quyết định hỗ trợ quân sự cho phe Chavista để bảo vệ lợi ích của mình và ngăn chặn sự bành trướng của phương Tây. Điều này có thể biến Venezuela thành một “chiến trường ủy nhiệm” giữa các cường quốc, tương tự như Syria, với hậu quả khôn lường.

Kịch bản 4: Thỏa hiệp chính trị và Chính phủ liên hiệp

Kịch bản ít có khả năng nhất nhưng tốt nhất cho Venezuela là đạt được một thỏa hiệp chính trị giữa các phe phái chính trị chính. Theo kịch bản này, dưới sự trung gian của các quốc gia trung lập như Mexico, Uruguay hay Na Uy, các bên sẽ đàm phán để thành lập một Chính phủ liên hiệp rộng lớn bao gồm cả phe Chavista ôn hòa và phe đối lập, với cam kết tổ chức bầu cử tự do và công bằng, tôn trọng kết quả và không trả thù chính trị.

Chính phủ liên hiệp này sẽ tập trung vào việc giải quyết khủng hoảng nhân đạo, khôi phục nền kinh tế và tái thiết các thể chế nhà nước, thay vì tranh giành quyền lực. Về chính sách đối ngoại, Venezuela sẽ theo đuổi con đường trung lập, duy trì quan hệ tốt với cả phương Tây lẫn Nga và Trung Quốc, tập trung vào lợi ích quốc gia hơn là ý thức hệ. Tuy nhiên, kịch bản này đòi hỏi thiện chí và sự nhượng bộ từ tất cả các bên, điều hiện vẫn còn rất xa vời. Hoa Kỳ cần chấp nhận rằng, không thể hoàn toàn loại bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của phe Chavista, trong khi phe Chavista cần chấp nhận rằng thời quyền lực duy nhất của họ cũng đã qua. Cả hai bên cần ưu tiên lợi ích của người dân Venezuela hơn là toan tính chính trị.

Sự kiện bắt giữ Tổng thống Maduro đã mở ra một chương mới đầy bất định trong lịch sử Venezuela và đặt ra những câu hỏi về tương lai của trật tự quốc tế. Venezuela trong thời kỳ “hậu Maduro” đối mặt với một mê cung khủng hoảng chồng chất: chính trị, kinh tế, xã hội và nhân đạo. Con đường phía trước đầy chông gai với nhiều ngã rẽ nguy hiểm có thể dẫn đến nội chiến, phân rã quốc gia hoặc trở thành chiến trường ủy nhiệm của các cường quốc. Tuy nhiên, cũng còn tia hy vọng về một giải pháp hòa bình thông qua đối thoại và thỏa hiệp chính trị, nếu tất cả các bên liên quan đặt lợi ích của người dân Venezuela lên trên toan tính quyền lực.

Đình Thiện – Hoài Thu

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. V.I. Lênin (1977), Toàn tập, tập 27, Chủ nghĩa đế quốc là giai đoạn cao nhất của chủ nghĩa tư bản, Nxb Tiến bộ, Matxcơva (bản dịch tiếng Việt, Nxb Sự thật, Hà Nội);

 2. Bộ Ngoại giao Việt Nam (2023), Tình hình thế giới năm 2023 và triển vọng năm 2024, Nxb Thế giới, Hà Nội;

3. Viện Nghiên cứu Chiến lược, Học viện Ngoại giao (2024), Trật tự thế giới mới và vị thế của các nước đang phát triển, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội;

4. Đặng Đình Quý (2023), “Chủ nghĩa đơn phương của Mỹ và tác động đến an ninh quốc tế”, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, số 115, tr. 45-62;

5. Nguyễn Vũ Tùng (2022), “Venezuela: Từ giàu có đến khủng hoảng”, Tạp chí Nghiên cứu Mỹ Latin, số 3(18), tr. 28-45;

6. Trần Văn Phòng (2023), Quan hệ quốc tế đương đại: Lý luận và thực tiễn, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.