Trong dòng chảy của mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, nếu quốc phòng là "lá chắn" thì kinh tế chính là "động cơ" thúc đẩy con tàu Việt - Ấn vươn ra biển lớn. Từng được ví như những "người khổng lồ" ngủ quên trong hợp tác thương mại, giờ đây, Việt Nam và Ấn Độ đang chứng kiến một sự thức tỉnh mạnh mẽ với những tiềm năng vượt xa khỏi các bảng số liệu thống kê đơn thuần.
Việc nâng cấp quan hệ vào tháng 5/2026 nhân chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tạo ra cú hích chiến lược, mở rộng không gian hợp tác trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, hạ tầng, dược phẩm và kinh tế số. Những kỳ vọng trước đây đang dần được hiện thực hóa bằng các dự án cụ thể và sự kết nối ngày càng sâu trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nhưng ý nghĩa của sự chuyển động này không chỉ nằm ở các con số tỷ đô. Đó còn là câu chuyện về bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Trong một thế giới nhiều biến động, Việt Nam và Ấn Độ đang cùng nhau kiến tạo một mô hình hợp tác kinh tế bền vững, thực chất và có tầm nhìn dài hạn.
Nhóm tác giả tự tổng hợp
1. Những con số ấn tượng: Hành trình chinh phục các cột mốc mới
Thương mại song phương Việt - Ấn đang có những bước tiến dài hơi và bứt phá rực rỡ nhất trong lịch sử, chuyển mình từ một mối quan hệ mang tính tiềm năng sang một thực thể kinh tế có trọng lượng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Bùng nổ kim ngạch thương mại: Từ mức con số khiêm tốn trong quá khứ (200 triệu USD năm 2000), hai nước đã nhanh chóng vượt qua ngưỡng các 10 tỷ USD và 16 tỷ USD. Theo báo cáo cập nhật tháng 5/2026 của Vietnam Briefing, chốt năm tài chính 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt - Ấn đã đạt mức cao lịch sử 16,46 tỷ USD (tăng 10,5% so với năm trước). Đặc biệt, đà tăng trưởng đang tăng tốc vũ bão trong đầu năm 2026 khi chỉ tính riêng Quý I/2026, thương mại hai chiều đã chạm mốc 4,8 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ năm 2025. Hiện nay, Ấn Độ vững vàng ở vị trí đối tác thương mại lớn thứ 8 của Việt Nam và Việt Nam là đối tác lớn thứ 4 của Ấn Độ trong ASEAN, hướng tới mục tiêu đầy tham vọng 25 tỷ USD vào năm 2030.
Sự bù trừ hoàn hảo: Một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp quan hệ kinh tế Việt Nam – Ấn Độ phát triển bền vững là tính bổ trợ rất cao giữa cơ cấu sản xuất của hai nước thay vì đối đầu. Việt Nam có thế mạnh trong sản xuất điện tử, lắp ráp công nghiệp, hàng tiêu dùng và nông sản chế biến. Trong khi đó, Ấn Độ sở hữu lợi thế về nguyên liệu công nghiệp, dược phẩm, hóa chất, công nghệ thông tin và dịch vụ chất lượng cao:
(1) Việt Nam xuất khẩu sang Ấn Độ: Điện thoại và linh kiện, máy móc, thiết bị, điện tử tiêu dùng, hóa chất, hồ tiêu, cà phê, hạt điều; (2) Ấn Độ xuất khẩu sang Việt Nam: Bông và sợi, dược phẩm, hóa chất cơ bản, sắt thép, máy móc công nghiệp. Mô hình này tạo ra một mối quan hệ mà trong đó thế mạnh của quốc gia này trở thành đầu vào quan trọng cho sự phát triển của quốc gia kia. Nói cách khác, Việt Nam và Ấn Độ không cạnh tranh trực diện mà cùng nhau hoàn thiện chuỗi giá trị. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các doanh nghiệp trên thế giới đang tìm kiếm nguồn cung ổn định và đa dạng hơn sau các cú sốc địa chính trị, đại dịch và đứt gãy logistics toàn cầu.
Nhóm tác giả tự tổng hợp
Coi trọng chất lượng hơn số lượng (FDI): Thay vì chỉ tập trung vào buôn bán hàng hóa thô, dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) từ Ấn Độ vào Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ sang chiều sâu. Theo dữ liệu tổng kết môi trường FDI Việt Nam năm 2025 (với tổng vốn giải ngân đạt 27,62 tỷ USD), dòng vốn mới từ các tập đoàn Ấn Độ không ngừng chảy vào các dự án có hàm lượng công nghệ cao và năng lượng sạch. Tính đến tháng 3/2026, Ấn Độ có 503 dự án hợp lệ với tổng vốn đăng ký xấp xỉ 1,12 tỷ USD. Đặc biệt, sự xuất hiện của các dự án "đầu tư ngược" từ Việt Nam sang Ấn Độ của các tập đoàn như Vingroup, VinFast đã tạo nên một hình thái hợp tác mới: cùng nhau kiến tạo các ngành công nghiệp tương lai (B-Company/FIA Vietnam, 03/2026).
2. Các lĩnh vực mũi nhọn: Khi thế mạnh gặp nhu cầu
Để duy trì đà tăng trưởng, sự hợp tác đang tập trung vào những "điểm chạm" chiến lược, nơi thế mạnh của nước này là lời giải cho bài toán của nước kia:
Công nghệ thông tin (IT) và Chuyển đổi số: Sự cộng hưởng của hai trung tâm đổi mới
Ấn Độ từ lâu đã được xem là “văn phòng công nghệ của thế giới”, với hàng triệu kỹ sư phần mềm và hệ sinh thái doanh nghiệp toàn cầu. Các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Tata Consultancy Services, Infosys và Wipro đã hiện diện ở hầu hết các thị trường lớn. Việt Nam, trong khi đó, đang nổi lên như một trung tâm công nghệ mới của Đông Nam Á với lực lượng kỹ sư trẻ, chi phí cạnh tranh và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho chuyển đổi số. “Hai trung tâm đổi mới” đang bắt tay nhau trong lộ trình hợp tác kinh tế số. Sự hợp tác này không chỉ dừng ở gia công mà đang chuyển hướng sang xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, an ninh mạng và phát triển ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI). Đây là nỗ lực nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại vào năm 2030 của Việt Nam và tầm nhìn "Viksit Bharat 2047" của Ấn Độ.
Dược phẩm: Từ thương mại sang chuyển giao công nghệ
Được mệnh danh là "hiệu thuốc của thế giới", Ấn Độ đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp nguyên liệu dược phẩm và các loại thuốc đặc trị chất lượng với giá thành hợp lý cho thị trường Việt Nam, đồng thời hướng tới chuyển giao công nghệ sản xuất tại chỗ. Năng lực sản xuất vaccine, thuốc điều trị bệnh mãn tính và nguyên liệu dược phẩm của Ấn Độ đã được khẳng định qua nhiều thập niên. Đối với Việt Nam, đây là nguồn lực chiến lược. Hợp tác song phương không chỉ dừng ở nhập khẩu thuốc, mà đang tiến tới: Chuyển giao công nghệ sản xuất, hợp tác nghiên cứu phát triển, đào tạo nhân lực, liên doanh sản xuất tại Việt Nam. Nếu được thúc đẩy mạnh mẽ, lĩnh vực này sẽ góp phần nâng cao năng lực tự chủ của ngành dược Việt Nam, đồng thời giúp người dân tiếp cận thuốc chất lượng với giá hợp lý hơn.
Tại Hội nghị doanh nghiệp Dược phẩm và Thiết bị Y tế Việt Nam - Ấn Độ tổ chức tại Hà Nội vào ngày 25/03/2026, Đại sứ Ấn Độ công bố trong năm tài khóa 2025, xuất khẩu dược phẩm toàn cầu của Ấn Độ đã đạt 30,4 tỷ USD. Các doanh nghiệp Ấn Độ đang hướng tới việc chuyển giao công nghệ sản xuất thuốc đặc trị và vắc xin ngay tại thị trường Việt Nam, giúp người dân tiếp cận y tế chất lượng cao với giá thành hợp lý (Nguồn: Đại sứ quán Ấn Độ tại Hà Nội, 03/2026).
Năng lượng tái tạo: Chung khát vọng Net Zero
Biến đổi khí hậu đang buộc các quốc gia phải tái cấu trúc mô hình phát triển. Việt Nam và Ấn Độ đều đã đưa ra các cam kết mạnh mẽ với mục tiêu Net Zero: giảm phát thải và mở rộng năng lượng sạch. Các tập đoàn năng lượng hàng đầu Ấn Độ (tiêu biểu như Adani) đang rót vốn vào các dự án điện gió, điện mặt trời tại miền Trung và miền Nam Việt Nam. Sự hợp tác này không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là đóng góp chiến lược vào an ninh năng lượng quốc gia của Việt Nam trong thế kỷ 21.
Nông nghiệp công nghệ cao: Cùng bảo đảm an ninh lương thực
Tận dụng kinh nghiệm của Ấn Độ trong cuộc Cách mạng Xanh, sự hợp tác trong ứng dụng công nghệ sinh học và quản trị chuỗi cung ứng hiện đại đang giúp nông sản hai nước nâng cao năng suất. Điều này đóng vai trò quyết định trong việc bảo đảm an ninh lương thực và cùng nhau chinh phục các thị trường khó tính nhất trên toàn cầu như EU và Mỹ.
Động lực sâu xa cho sự thức tỉnh này đến từ tầm nhìn vĩ mô của hai nước. Việt Nam đặt mục tiêu chiến lược trở thành quốc gia phát triển công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Hoàn toàn đồng điệu, Ấn Độ đang dồn lực cho tầm nhìn "Viksit Bharat 2047", hướng tới vị thế quốc gia phát triển vào đúng dịp kỷ niệm 100 năm độc lập (2047). Cả hai nước đều xem đối phương là mảnh ghép quan trọng; trong đó, Ấn Độ coi Việt Nam là cửa ngõ cốt lõi để thâm nhập sâu vào thị trường ASEAN và khu vực châu Á.
3. Kết nối hạ tầng: Khơi thông mạch máu giao thương
Một trong những rào cản lớn nhất của quá khứ là chi phí logistics và thời gian vận chuyển. Tuy nhiên, nút thắt này đang dần được tháo gỡ bằng những bước đi đột phá về hạ tầng:
Bầu trời xích lại gần nhau: Việc mở hàng loạt các đường bay thẳng kết nối các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng với New Delhi, Mumbai, Ahmedabad hay Kolkata đã tạo nên một cú hích lịch sử. Không chỉ thúc đẩy du lịch, đây là "cầu hàng không" giúp các doanh nhân kết nối trực tiếp, giảm chi phí cơ hội và thời gian đi lại. "Cầu hàng không" Việt - Ấn đang ở thời kỳ hoàng kim với mạng lưới gần 100 chuyến bay mỗi tuần trong năm 2026. Bên cạnh các đường bay truyền thống đến New Delhi hay Mumbai, Vietnam Airlines đã khai trương các tuyến trực tiếp nối Hà Nội đến "thung lũng silicon" Bengaluru và Hyderabad (tháng 5/2025). Đặc biệt, Air India đã mở đường bay thẳng nối New Delhi với đảo ngọc Phú Quốc, biến nơi đây thành tâm điểm mới cho giới siêu giàu và nhà đầu tư Ấn Độ (Nguồn: Sun Group, 12/2025; Vietnam Briefing). Sự bùng nổ hàng không đã đưa lượng khách Ấn đến Việt Nam đạt con số kỷ lục gần 800.000 lượt trong năm 2025.
Nhóm tác giả tự tổng hợp
Kết nối hàng hải: Việc tăng cường các tuyến vận tải biển trực tiếp giữa các cảng nước sâu của Việt Nam (Hải Phòng, Cái Mép - Thị Vải) tới các cảng chiến lược của Ấn Độ (Chennai, Mundra) đã giảm thiểu đáng kể chi phí và thời gian vận chuyển. Việc giảm phụ thuộc vào các cảng trung chuyển thứ ba không chỉ nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt - Ấn mà còn là một bước đi chiến lược nhằm kiểm soát các tuyến hàng hải huyết mạch tại khu vực.
Sự trỗi dậy của mối quan hệ kinh tế Việt - Ấn không chỉ được đo bằng những con số tỷ đô trên giấy tờ, mà được cảm nhận qua nhịp đập của các công trường năng lượng, các trung tâm phần mềm và những chuyến bay đầy ắp hành khách. Khi hai "người khổng lồ" cùng chung bước, họ không chỉ tạo ra sự thịnh vượng cho riêng mình mà còn trở thành tâm điểm tăng trưởng mới của cả châu Á.
Nguyễn Đình Thiện - Nguyễn Thị Hoài Thu - Phạm Thị Bích Ngọc
Kỳ 4: Tầm nhìn biển cả - Khi Hoa Sen tỏa hương trên sông Hằng và sóng Ấn Độ Dương hòa nhịp vỗ cùng sóng Biển Đông