HỌC THUYẾT HẢI QUÂN LIÊN BANG NGA NĂM 2022

 

Ngày 31.7.2022, tại thành phố Saint Petersburg, trước khi bắt đầu cuộc duyệt binh trọng thể kỷ niệm Ngày Hải quân Nga, Tổng thống V.Putin đã ký và công bố Học thuyết Hải quân mới năm 2022. Học thuyết Hải quân Nga được áp dụng lần đầu tiên vào năm 2001 và sửa đổi năm 2015, sau khi Nga sáp nhập Crimea và đáp trả chiến lược “đông tiến” của NATO. Đây là lần thứ ba Nga ban hành Học thuyết Hải quân cùng do một Tổng thống ký - V.Putin.

 

Tàu ngầm Yury Dolgoruky. Ảnh: Naval News

1. Khái quát về Hải quân Liên bang Nga

Hải quân chính quy của Nga Sa hoàng được Peter Đại đế (Peter I) thành lập vào tháng 10 năm 1696. Hải quân Nga hiện tại là 1 bộ phận quan trọng của lực lượng vũ trang, được thành lập vào tháng 01 năm 1992, kế tục Hải quân Cộng đồng các quốc gia độc lập - vốn kế thừa Hải quân Liên Xô sau khi Liên Xô tan rã vào tháng 12 năm 1991. Hải quân Nga bao gồm nhiều lực lượng. Ngoài Không quân Hải quân và quân đội vùng duyên hải (gồm: Thủy quân lục chiến, Tên lửa và Pháo binh ven biển), Hải quân Nga có các hạm đội: Hạm đội Phương Bắc, Hạm đội Thái Bình Dương, Hạm đội Biển Đen, Hạm đội Bantic, Hạm đội Caspi.

Đã có những thời điểm Hải quân Nga được đánh giá có sức mạnh vượt trội so với Mỹ. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô tan rã, sức mạnh của Hải quân Nga bị suy giảm nghiêm trọng do thiếu kinh phí sửa chữa, bảo trì cũng như đầu tư nghiên cứu chế tạo mới. Sau khi lên nắm chính quyền (2000), Tổng thống Putin đã có những bước đi đột phá làm thay đổi đáng kể sức mạnh của quân đội nói chung và Hải quân Nga nói riêng.

2. Nội dung chính của Học thuyết Hải quân Nga 2022

Về sự cần thiết phải ban hành Học thuyết Hải quân mới, Văn kiện được công bố có đoạn: “Chính sách đối nội và đối ngoại độc lập của Nga phải đối mặt với những biện pháp đáp trả từ Mỹ và các đồng minh, những người muốn duy trì sự thống trị của họ trên toàn thế giới, trong đó có cả các đại dương”; và “Nước Nga ngày nay không thể tồn tại nếu không có một hạm đội mạnh”. Trước những khó khăn mà Nga đã, đang và sẽ phải đối mặt, Văn kiện xác định rõ những nguy cơ thách thức đe dọa an ninh Nga cũng như mục tiêu, phương hướng trong quan hệ quốc tế và xây dựng phát triển lực lượng này.

Về xác định những thách thức và mối đe dọa chính đối với an ninh quốc gia và sự phát triển bền vững của Liên bang Nga. Văn kiện nêu rõ: “Những thách thức và mối đe dọa chính đối với an ninh hàng hải quốc gia và sự phát triển bền vững của Liên bang Nga liên quan đến các đại dương trên thế giới gồm: đường lối chiến lược của Mỹ đối với sự thống trị ở các đại dương trên thế giới và tầm ảnh hưởng toàn cầu của họ đối với sự phát triển của các quy trình quốc tế, bao gồm cả những quy trình liên quan đến việc sử dụng thông tin liên lạc vận tải và các nguồn năng lượng của đại dương trên thế giới”.

Như vậy, khác với 2 Văn kiện về Hải quân trước (2001, 2015), Học thuyết Hải quân lần này xác định rõ Mỹ là nhân tố hàng đầu thách thức và đe dọa an ninh của Nga. Theo đó, lộ trình chiến lược của Mỹ thống trị đại dương thế giới bao gồm cả vấn đề thông tin liên lạc, vận tải biển và khai thác các nguồn năng lượng của đại dương là nhân tố cơ bản đe dọa an ninh, ngăn cản hoạt động của Hải quân Nga trên toàn thế giới. Mỹ là quốc gia sử dụng học thuyết “Sức mạnh của biển cả - Sea power” làm nền tảng xây dựng sức mạnh vũ trang quốc gia. Theo thống kê, Mỹ có đủ các hạm đội trên khắp các đại dương cùng với khoảng 800 căn cứ quân sự ở nước ngoài. Putin cho rằng chính chiến lược thống trị đại dương của Mỹ đã đe dọa đến an ninh của nhiều nước, trong đó có Nga. Học thuyết mới chỉ ra những nỗ lực của Mỹ và các đồng minh nhằm hạn chế Nga tiếp cận các nguồn tài nguyên và các tuyến vận tải biển cực kỳ quan trọng và Washington muốn có ưu thế áp đảo về Hải quân.

Bên cạnh đó, trong Văn kiện lần này, NATO cũng được xác định là một mối đe dọa lớn khi liên tiếp nâng cấp cơ sở hạ tầng quân sự sát biên giới và tổ chức các cuộc tập trận trên vùng biển tiếp giáp lãnh thổ Nga. Học thuyết nhận định, hoạt động của NATO là nhằm đối đầu trực diện với Nga và các đồng minh là điều không thể chấp nhận. Việc đưa NATO vào danh sách những mối đe dọa an ninh và sự phát triển bền vững của Liên bang Nga được xem như đòn đáp trả Chiến lược mới của NATO năm 2022 khi tổ chức này coi Nga là mối đe dọa an ninh châu Âu và thế giới. Trong Chiến lược mới 2022, NATO đánh giá: “Thế giới giờ đây đầy rẫy những sự cạnh tranh và không thể đoán trước. Cuộc tấn công của Nga vào Ukraine đã phá vỡ hòa bình và làm thay đổi nghiêm trọng môi trường an ninh”. Đồng thời, NATO cũng cáo buộc: “Hành vi của Moskva phản ánh một mô hình các hành động gây hấn của Nga chống lại các nước láng giềng và cộng đồng xuyên Đại Tây Dương nói chung”.

Về mục tiêu trong Học thuyết Hải quân 2022, Văn kiện xác định: “Bảo vệ Nga với vị thế là cường quốc biển”, gồm cả đẩy mạnh các hoạt động ở vùng Bắc cực để bảo vệ lợi ích quốc gia của nước này. Theo đó, Nga sẽ đầu tư nâng cao hiệu quả phòng thủ và bảo vệ biên giới trên biển của Liên bang Nga. Đồng thời, Nga sẽ tập trung phát triển ngành công nghiệp đóng tàu ở Viễn Đông - tàu sân bay. Trong cuộc chiến với Ukraine, chiến hạm Moskva được xem là niềm tự hào về sức mạnh trên biển của Nga đã bốc cháy và chìm tại Biển Đen khiến năng lực của Hải quân giảm sút đáng kể. Putin tuyên bố, Nga có thể sử dụng lực lượng quân sự tại các đại dương trên thế giới nếu các quyền lực mềm khác như các công cụ ngoại giao và kinh tế không đạt hiệu quả. Học thuyết Hải quân Nga 2022 cũng nhấn mạnh, “Tăng cường toàn diện vị thế địa chính trị của Nga” ở Biển Đen và Biển Azov, vốn là hai vùng biển nằm gần Nga và vùng ảnh hưởng của Nga. Ngoài ra, Bắc Băng Dương cũng là một khu vực có tầm quan trọng đặc biệt đối với Moskva.

Về phương hướng trong hợp tác quốc tế, phát triển lực lượng Hải quân. Trong bài phát biểu tại lễ duyệt binh hải quân ở Saitn Petersburg, sau khi ký thông qua Học thuyết Hải quân mới, Tổng thống Nga nhấn mạnh: “Chúng ta sẽ bảo vệ vững chắc đất nước bằng mọi cách. Điều quan trọng ở đây là năng lực của lực lượng hải quân chúng ta. Lực lượng này có thể phản ứng với tốc độ cực nhanh đối với tất cả những ai xâm phạm chủ quyền và tự do của chúng ta, hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ chiến lược trên biên giới của đất nước cũng như ở bất kỳ khu vực nào trên đại dương thế giới. Đồng thời, luôn sẵn sàng cao độ cho các hoạt động tích cực của các lực lượng và phương tiện ven biển, trên mặt đất, trên không, dưới tàu ngầm”. Trong Học thuyết Hải quân 2022, Nga xác định:

Một là, ưu tiên phát triển hợp tác chiến lược với hải quân Ấn Độ cũng như hợp tác rộng rãi hơn với các quốc gia Hồi giáo Iran, Iraq, Saudi Arabia và các quốc gia khác trong khu vực. Đồng thời, khẳng định lực lượng hải quân Nga có thể phản ứng nhanh trước bất kỳ sự xâm phạm chủ quyền và sự tự do.

Hai là, phát triển ngành đóng tàu trọng tải lớn: Đứng trước sự thua thiệt về tàu sân bay so với Mỹ và phương Tây, Học thuyết Hải quân Nga 2022 nhấn mạnh: “Phát triển ngành đóng tàu công nghệ cao, hiện đại ở Viễn Đông để đóng các tàu có trọng tải lớn (đặc biệt là cho sự phát triển ở Bắc Cực) và các tàu sân bay tiên tiến cho Hải quân”.

Ba là, tập trung nghiên cứu, chế tạo và phát triển vũ khí siêu vượt âm: Nga rất coi trọng việc phát triển vũ khí siêu vượt âm và hiện đã sở hữu 3 loại tên lửa này. Hồi tháng 3.2022, Nga cho biết nước này đã sử dụng tên lửa siêu vượt âm có tên Kinzhal với độ chính xác cao lần đầu tiên trong chiến đấu tại chiến trường Ukraine.

Liên quan đến hệ thống tên lửa siêu thanh Zircon tân tiến, “bất khả chiến bại”, Putin tuyên bố, “Hải quân sẽ sớm nhận được trong những tháng tới”. Theo đó, khinh hạm Đô đốc Gorshko sẽ sớm nhận tên lửa hành trình siêu thanh Zircon - vốn có thể bay với vận tốc gấp 9 lần vận tốc âm thanh. Đây là loại tên lửa lần đầu được thử nghiệm vào năm 2016, theo kế hoạch ban đầu, tên lửa này được trang bị cho Hải quân Nga vào năm 2018 nhưng đã nhiều lần bị trì hoãn do các nguyên nhân khác nhau. Tháng 7 năm 2021, Bộ Quốc phòng Nga thông báo đã thử nghiệm thành công tên lửa Zircon khi tấn công mục tiêu giả định ở khoảng cách hơn 350km, tốc độ bay của tên lửa gần chạm Mach 7 (8.643 km/h - tức là nhanh gấp 7 lần tốc độ âm thanh). Theo truyền thông Nga, Zircon được thiết kế chống lại các mục tiêu tàu nổi và trên cạn.

Bốn là, xây dựng Con đường Đông Bắc: Học thuyết cho thấy, Moskva sẽ tìm cách củng cố vị trí hàng đầu của mình trong nỗ lực khám phá Bắc Cực và các nguồn tài nguyên khoáng sản, đồng thời duy trì “ổn định chiến lược” tại đây bằng cách củng cố sức mạnh của các hạm đội phương Bắc và hạm đội Thái Bình Dương, đẩy mạnh các hoạt động khám phá, làm chủ Bắc Cực. Cụ thể là đa dạng hóa và tăng cường hoạt động hàng hải trên các quần đảo Spitsbergen, Franz Josef Land và Novaya Zemlya và đảo Wrangel. Học thuyết cũng đề cập đến mong muốn của Nga trong việc phát triển một tuyến đường biển “an toàn và cạnh tranh” từ châu Âu đến châu Á - được gọi là Con đường Đông Bắc.

Lời kết

Học thuyết hải quân mới được thông qua trong bối cảnh Nga đang đối diện với áp lực chưa từng có từ Mỹ và các nước phương Tây, thông qua hàng loạt lệnh trừng phạt, vì chiến dịch quân sự ở Ukraine. Truyền thông nhà nước Nga cho biết nước này hiện chịu khoảng 10.000 lệnh trừng phạt, trở thành quốc gia bị trừng phạt nhiều nhất trên thế giới.

Là quốc gia rộng lớn nhất thế giới, Nga có đường biên giới tiếp giáp với 18 quốc gia với tổng chiều dài biên giới 62.262 km. Trong đó biên giới trên biển trải dài hơn 37.636 km (chưa tính khu vực Crimea). Chiến lược Hải quân 2022 của Nga một mặt thể hiện rõ sự đối đầu trực diện với Mỹ và phương Tây, đồng thời phản ánh khát vọng về vị thế quốc gia tương xứng với diện tích, tài nguyên và tiềm lực quốc phòng của họ. Mặt khác, Học thuyết cũng phản ánh trạng thái của một thế giới đầy bất ổn cùng những nguy cơ xung đột có thể leo thang dẫn đến các cuộc chiến tranh. Với người Nga, dư luận cho rằng học thuyết Hải quân mới là đúng đắn và kịp thời. Nga đã công khai vạch ra ranh giới và khu vực lợi ích quốc gia của mình ở các vùng biển Bắc Cực, Biển Đen, Okhotsk, Bering, Eo biển Baltic và Kuril. Nga sẽ đảm bảo bảo vệ chúng một cách chắc chắn và bằng mọi cách. Nhưng với Mỹ và phương Tây, có lẽ họ xem đây là một “thách thức” nhiều hơn là một chiến lược để đảm bảo cho sự “hòa bình, ổn định”.

Nguyễn Đình Thiện

 



Học viện Chính trị Công an nhân dân.

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Xem nhiều nhất

Liên kết website