Công an xã, phường, thị trấn, đặc khu (sau đây gọi là Công an cấp xã) là bộ phận cấu thành quan trọng trong hệ thống tổ chức của lực lượng Công an nhân dân (CAND), giữ vai trò nền tảng trong bảo đảm an ninh, trật tự (ANTT) ở cơ sở. Trong bối cảnh tình hình ANTT còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, việc phát huy tinh thần “Gần dân nhất” trở thành yêu cầu tất yếu, cũng là nhiệm vụ chính trị nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả công tác của lực lượng CAND.

Chiến sĩ công an cùng dân xuống đồng. (Nguồn: Cổng TTĐT BCA)

Xuất phát từ vai trò của Nhân dân đối với công tác Công an: Lực lượng CAND luôn xác định Nhân dân “là gốc, là điểm tựa, là sức mạnh” trong thực hiện công tác. Theo đó, “gần dân” không chỉ là tiêu chuẩn đạo đức công vụ, mà còn là “thước đo” quan trọng trong đánh giá chất lượng, hiệu quả hoạt động của lực lượng CAND nói chung, lực lượng Công an cấp xã nói riêng. Chỉ có thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình thì lực lượng CAND mới trở thành “điểm tựa” cho Nhân dân, và chỉ có gần dân, dựa vào dân thì lực lượng CAND mới làm tròn nhiệm vụ được giao. Từ góc độ lý luận khoa học Công an, “gần dân” có thể được hiểu là trạng thái gắn bó chặt chẽ, thường xuyên, trực tiếp giữa lực lượng CAND với Nhân dân, thể hiện trên ba phương diện: (i) về không gian, là bám sát cơ sở, nắm chắc tình hình từ thôn, xóm, tổ dân phố; (ii) về thông tin, là kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn phức tạp về ANTT; (iii) về trách nhiệm, là thái độ tôn trọng, ý thức vì Nhân dân phục vụ. Ba phương diện này gắn bó mật thiết, bổ sung cho nhau, tạo nên nền tảng để xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc từ cơ sở. Trong công tác bảo đảm ANTT, Công an cấp xã được xác định là lực lượng quan trọng không thể thiếu trong hệ thống chính trị ở cơ sở. Phát huy tinh thần “Gần dân nhất” đối với lực lượng Công an cấp xã cũng là đảm bảo mối quan hệ biện chứng giữa Nhân dân và lực lượng CAND.

Mặt khác, từ yêu cầu thực tiễn công tác bảo đảm ANTT trong tình hình mới, việc phát huy tinh thần “gần dân” của lực lượng Công an cấp xã trở thành đòi hỏi khách quan. Trước những diễn biến phức tạp, biến động khó lường của tình hình ANTT trong và ngoài nước, nhiều nguy cơ tiềm ẩn phát sinh từ cơ sở nếu không được phát hiện, giải quyết kịp thời dễ phát sinh thành “điểm nóng”. Nhằm phát huy vai trò của lực lượng Công an tại cơ cở, Đảng uỷ Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an tiếp tục quan tâm, đầu tư xây dựng, phát triển lực lượng Công an cấp xã đảm bảo “xã vững mạnh, bám cơ sở”, “hướng về cơ sở, mạnh từ cơ sở”, đảm bảo thực hiện tốt vai trò là “tấm khiên”, “lá chắn”, “điểm tựa bình yên” tại cơ sở. Trong bối cảnh thực hiện điều chỉnh, sắp xếp lại tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng Công an cấp xã càng trở thành “mắt xích” quan trọng trong hệ thống chính trị ở cơ sở. Trong giai đoạn hiện nay, quan điểm đó tiếp tục được cụ thể hóa thông qua các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an, đặc biệt là phong trào thi đua “Ba nhất: Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”. Đối với lực lượng Công an cấp xã, tinh thần “Gần dân nhất” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là cấp tiếp xúc trực tiếp, giải quyết công việc với Nhân dân. Đây được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng lực lượng Công an cấp xã theo quan điểm: “phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng Công an xã trong bảo đảm ANTT tại cơ sở theo phương châm “Trọng dân, gần dân, lúc dân cần, lúc dân khó, có Công an”(2). Vì vậy, quán triệt tinh thần “Gần dân nhất” là yêu cầu cơ bản, quan trọng để lực lượng Công an xã tiếp tục khẳng định được vị trí, vai trò là nhân tố nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ đảm bảo ANTT tại cơ sở.

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của lực lượng Công an cấp xã, quán triệt tinh thần “Gần dân nhất” có thể được khái quát trên một số nội dung cơ bản sau:

Gần dân trong nắm tình hình, quản lý địa bàn, đối tượng: Lực lượng Công an cấp xã thực hiện tốt nhiệm vụ nắm tình hình ANTT ngay từ cơ sở, quản lý tốt tình hình về địa bàn dân cư, các tổ dân phố, các hộ gia đình và đến từng người dân. Chủ động dự báo, phát hiện sớm các mâu thuẫn, tranh chấp, nguy cơ phát sinh tội phạm, vi phạm pháp luật từ sớm, từ xa. Kết hợp chặt chẽ giữa các biện pháp nghiệp vụ và biện pháp hành chính trong quản lý địa bàn, thông tin về tình hình dư luận xã hội, tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân.

Gần dân trong tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh và các thủ tục hành chính: Xây dưng văn hoá công sở, đảm bảo chuẩn mực trong tiếp xúc với Nhân dân, tuyệt đối không sách nhiễu, gây phiền hà trong giải quyết công vụ. Tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Nhân dân được thực hiện đầy đủ quyền liên quan đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh. Xử lý kịp thời, đảm bảo đúng quy trình, thủ tục khi tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm; giải quyết thấu đáo các vụ việc phát sinh ngay từ cơ sở.

Gần dân trong xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc: Phát huy vai trò chủ thể nòng cốt trong bảo đảm ANTT tại địa bàn cơ sở, huy động sự tham gia hưởng ứng của người dân. Chủ động đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, vận động quần chúng phù hợp với từng loại địa bàn, đối tượng cụ thể. Xây dựng, nhân rộng các mô hình “tự quản”, “dân vận khéo”, với sự tham gia của nhiều tổ chức đoàn thể, quần chúng, tạo gắn kết giữa lực lượng Công an với nhân dân. Xây dựng tác phong gần gũi, tận tụy, trách nhiệm; ứng xử chuẩn mực, lễ phép, tôn trọng Nhân dân.

Gần dân trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật: Lắng nghe kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo của người dân nhằm kịp thời phát hiện ra những vấn đề tồn tại, vướng mắc trong hoạt động quản lý nhà nước về ANTT, những nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, hay các vụ việc, đối tượng cụ thể. Xây dựng mạng lưới thông tin rộng khắp, kết nối hiệu quả với quần chúng trong đảm bảo ANTT tại cơ sở. Kịp thời phát hiện, xử lý nhanh chóng, hiệu quả các vụ việc, không để xảy ra oan sai, bỏ lọt tội phạm.

Gần dân trong thực hiện cải cách thủ tục hành chính hướng tới phục vụ Nhân dân: Xây dựng các kênh tiếp nhận thông tin, phản ánh của Nhân dân qua môi trường số. Ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong thực hiện thủ tục hành chính, đảm bảo công khai, minh bạch quy trình giải quyết công việc, đồng thời tạo điều kiện để Nhân dân giám sát hoạt động của cơ quan chức năng. Lắng nghe phản hồi của Nhân dân, không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, góp phần xây dựng hình ảnh đẹp về lực lượng CAND.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, lực lượng Công an cấp xã đã có nhiều chuyển biến tích cực trong phát huy tinh thần “gần dân nhất”, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm ANTT ngay từ cơ sở. Sau khi triển khai chủ trương xây dựng Công an xã chính quy, lực lượng Công an cấp xã từng bước khẳng định vai trò là lực lượng trực tiếp bám địa bàn, sát dân, gần dân và phục vụ Nhân dân. Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, Công an cấp xã đã chủ động nắm chắc tình hình địa bàn, dân cư, kịp thời phát hiện và giải quyết nhiều vụ việc liên quan đến ANTT ngay từ cơ sở, không để hình thành các điểm nóng phức tạp. Trong công tác tiếp dân và giải quyết thủ tục hành chính, tinh thần “gần dân nhất” được thể hiện qua việc đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai hiệu quả Đề án 06 của Chính phủ. Nhiều địa phương đã có sự chuyển biến rõ nét về tác phong, thái độ phục vụ của cán bộ, chiến sĩ theo hướng chuẩn mực, tận tụy, trách nhiệm, từng bước chuyển từ tư duy “quản lý” sang tư duy “phục vụ”. Các hoạt động hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, cấp căn cước công dân, định danh điện tử, giải quyết cư trú… được triển khai linh hoạt, tạo thuận lợi cho Nhân dân, nhất là người già, người yếu thế và đồng bào ở vùng sâu, vùng xa.

Bên cạnh đó, lực lượng Công an cấp xã cũng phát huy tốt vai trò tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương trong xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Nhiều mô hình tự quản về ANTT, tổ liên gia an toàn, camera an ninh, tổ hòa giải ở cơ sở… được xây dựng và nhân rộng, thu hút đông đảo quần chúng Nhân dân tham gia. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được tăng cường với nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của Nhân dân và củng cố thế trận an ninh nhân dân vững chắc. Hình ảnh người chiến sĩ Công an “vì Nhân dân phục vụ” ngày càng được lan tỏa thông qua việc tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, hỗ trợ Nhân dân trong những tình huống khó khăn, cấp bách. Nhiều cán bộ, chiến sĩ Công an cấp xã đã thực sự trở thành cầu nối giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân, góp phần củng cố niềm tin của quần chúng đối với lực lượng CAND.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy tinh thần “gần dân nhất” của lực lượng Công an cấp xã nói chung vẫn còn một số hạn chế nhất định. Ở một số nơi, nhận thức về vai trò, ý nghĩa của việc gần dân chưa thật sự đầy đủ; việc bám sát cơ sở, nắm tình hình địa bàn có lúc, có nơi chưa thường xuyên, thiếu chiều sâu. Kỹ năng giao tiếp, ứng xử, vận động quần chúng và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin của một bộ phận cán bộ, chiến sĩ còn hạn chế; một số mô hình phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc còn mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao. Nội dung, phương pháp tuyên truyền, vận động quần chúng ở một số địa phương chưa thực sự đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra trong tình hình mới…

Nhìn chung, việc phát huy tinh thần “gần dân nhất” của lực lượng Công an cấp xã đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về ANTT tại cơ sở và củng cố mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa công an với Nhân dân. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay, lực lượng công an cấp xã cần tiếp tục đổi mới phương pháp công tác, nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, kỹ năng dân vận và tinh thần trách nhiệm phục vụ nhân dân, qua đó xây dựng hình ảnh người cán bộ công an cơ sở thật sự “gần dân, trọng dân, hiểu dân và vì nhân dân phục vụ”. Để thực hiện được yêu cầu đó, lực lượng Công an cấp xã cần thực hiện tốt một số nội dung như:

Một là, nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ Công an cấp xã về vị trí, vai trò việc phát huy tinh thần “Gần dân nhất” trong thực hiện công tác. Cấp uỷ, lãnh đạo công an các cấp cần tăng cường quán triệt quan điểm “lấy nhân dân làm gốc”, “vì nhân dân phục vụ” cho toàn thể cán bộ, chiến sĩ, đặc biệt là lực lượng Công an cấp xã trong thực hiện nhiệm vụ. Xây dựng chương trình, kế hoạch thực hiện phong trào thi đua “Ba nhất”, lồng ghép triển khai các chỉ thị, nghị quyết của Đảng uỷ Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an góp phần xây dựng lực lượng CAND thực sự trong sạch, vững mạng, chính quy, tinh nhuệ và hiện đại. Đưa nội dung “Gần dân nhất” vào sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt đơn vị, học tập chính trị, giáo dục truyền thống, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, qua đó tạo sự thống nhất cao về nhận thức và hành động trong toàn lực lượng. Xác định quan điểm “lấy dân làm gốc”, “dựa vào dân mà làm việc” làm nền tảng tư tưởng trong công tác của lực lượng CAND. Quán triệt sâu sắc quan điểm “lấy nhân dân làm trung tâm” trong mọi hoạt động công tác, trong đó “gần dân” là nguyên tắc, phương châm xuyên suốt trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Công an cấp xã. Quan điểm này được thể hiện qua mối quan hệ mật thiết “máu thịt” giữa lực lượng Công an và nhân dân, lấy sự hài lòng, tin tưởng của nhân dân làm tiêu chí trung tâm.

Hai là, phát huy vai trò của cấp uỷ, lãnh đạo các đơn vị trong quán triệt tinh thần “Gần dân nhất” trong thực hiện nhiệm vụ của lực lượng Công an cấp xã. Cấp ủy, lãnh đạo Công an các cấp cần nêu cao vai trò, trách nhiệm trong quán triệt và tổ chức thực hiện tinh thần “Gần dân nhất”, xác định đây là nội dung trọng tâm, xuyên suốt trong lãnh đạo công tác bảo đảm ANTT ở cơ sở. Chủ động xây dựng các nghị quyết, chương trình, kế hoạch công tác, gắn với cụ thể hoá tinh thần “gần dân nhất” gắn với chức năng, nhiệm vụ cụ thể của Công an cấp xã. Cấp ủy, lãnh đạo phải phát huy vai trò nêu gương, trực tiếp bám cơ sở, lắng nghe ý kiến nhân dân, qua đó định hướng phương pháp công tác phù hợp. Tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện hình thức, thiếu sâu sát. Việc đánh giá, xếp loại cán bộ, đơn vị cần gắn với mức độ hài lòng của Nhân dân, coi đây là tiêu chí quan trọng phản ánh hiệu quả công tác. Không chỉ đánh giá qua chỉ tiêu công việc nội bộ mà cần chú trọng phản hồi của người dân về thái độ phục vụ, hiệu quả giải quyết công việc của cán bộ, chiến sĩ. Kịp thời biểu dương, khen thưởng những tập thể, cá nhân thực hiện tốt; đồng thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm lễ tiết, tác phong, gây phiền hà, ảnh hưởng đến nhân dân.

          Ba là, cụ thể hóa tiêu chí “gần dân nhất” thành yêu cầu, chuẩn mực trong từng mặt công tác của lực lượng Công an cấp xã. Mỗi cán bộ, chiến sĩ cần xác định “Gần dân nhất” không chỉ là khẩu hiệu thi đua mà phải trở thành phương châm hành động, chuẩn mực đạo đức công vụ và yêu cầu nghề nghiệp thường xuyên của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Cần cụ thể hóa tiêu chí “Gần dân nhất” thành hệ thống yêu cầu, chuẩn mực rõ ràng, có thể đo lường trong từng mặt công tác của lực lượng Công an cấp xã. Theo đó, trên từng lĩnh vực như nắm tình hình, quản lý địa bàn, tiếp dân, giải quyết thủ tục hành chính, tiếp nhận tin báo…, cần xác định cụ thể các chỉ tiêu, quy trình, thời hạn xử lý và chuẩn mực về thái độ, tác phong phục vụ nhân dân. Đồng thời, gắn việc thực hiện các tiêu chí này với cơ chế kiểm tra, đánh giá định kỳ, trong đó lấy mức độ hài lòng của nhân dân và hiệu quả giải quyết công việc làm thước đo chủ yếu. Việc cụ thể hóa cần bảo đảm tính khả thi, phù hợp từng địa bàn, qua đó chuyển hóa tinh thần “Gần dân nhất” từ nhận thức thành hành động cụ thể, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác của lực lượng Công an cấp xã. Bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả; lấy thái độ phục vụ, mức độ hài lòng của nhân dân, khả năng giải quyết công việc kịp thời, hiệu quả làm căn cứ quan trọng để đánh giá.

Bốn là, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kỹ năng cho đội ngũ cán bộ Công an cấp xã nhằm đáp ứng yêu cầu công tác tại cơ sở. Xây dựng chương trình, kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng thực tiễn cho đội ngũ cán bộ Công an cấp xã. Nội dung tập huấn cần chú trọng kỹ năng dân vận, giao tiếp, đối thoại, giải quyết mâu thuẫn xã hội, xử lý tình huống phức tạp về ANTT. Đa dạng hình thức tổ chức bồi dưỡng, tập huận theo hướng thiết thực, gắn lý luận với thực tiễn, tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng. Xây dựng đội ngũ cán bộ Công an cấp xã không chỉ vững về chính trị, pháp luật, nghiệp vụ mà còn giỏi kỹ năng dân vận, kỹ năng giao tiếp, đối thoại, hòa giải, xử lý tình huống xã hội, giải quyết mâu thuẫn trong nhân dân. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cần đi theo hướng thực chất, thiết thực, tăng cường tình huống thực hành, huấn luyện kỹ năng mềm, kỹ năng tiếp dân, kỹ năng vận động quần chúng, kỹ năng sử dụng công nghệ trong phục vụ nhân dân. Đồng thời, cần quan tâm giáo dục đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm, ý thức tự tu dưỡng, tự rèn luyện; xây dựng phong cách người Công an cấp xã “trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân”.

Năm là, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số phục vụ cải cách hành chính trong thực hiện công tác của lực lượng Công an cấp xã. Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số trong thực hiện các mặt công tác của lực lượng Công an cấp xã. Tập trung khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử, các nền tảng dịch vụ công trực tuyến nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết công việc. Xây dựng, vận hành các kênh tương tác số để tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân một cách nhanh chóng, minh bạch. Việc triển khai cần gắn với chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và nâng cao năng lực số cho cán bộ, chiến sĩ. Trong điều kiện chuyển đổi số, Công an cấp xã cần tận dụng hiệu quả công nghệ để nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân như tiếp nhận phản ánh qua môi trường số. Đảm bảo hài hoà giữa yêu cầu hiện đại và thân thiện, nhân văn, qua đó góp phần xây dựng hình ảnh Công an cấp xã thực sự “gần dân, sát dân và vì nhân dân phục vụ”.

Chú thích:

(1) Nghị quyết số 12-NQ/TW, ngày 16-3-2022, của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh xây dựng lực lượng CAND thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới”.

(2) Phát biểu của Đại tướng Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy CATW, Bộ trưởng Bộ Công an tại Đại hội XIII của Đảng, ngày 27/01/2021

Thiếu tá, ThS Nguyễn Thị Ngọc Lan

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ trưởng Bộ Công an (2025), Thông tư số 10/2025/TT-BCA ngày 25/02/2025 quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Công an xã, phường, thị trấn.

2. Bộ Công an (2025), Kế hoạch số 677/KH-BCA-X03 ngày 13/11/2025 về tổ chức phong trào thi đua “Ba nhất: Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất” trong CAND.

3. Quyết định số 759/QĐ-TT 759/QĐ-TTg ngày 14/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

4. Kế hoạch số 282-KH/ĐUCA ngày 25/01/2025 của Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ Chính trị về tiếp tục sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy Công an địa phương hoạt động hiệu lực hiệu quả trong tình hình mới