Vốn là thuộc địa của Vương quốc Na Uy từ năm 1261, Greenland được chuyển giao cho Đan Mạch khi vương quốc này tách thành hai quốc gia Đan Mạch và Na Uy vào năm 1814. Năm 1953, Đan Mạch thông qua hiến pháp mới, xác định Greenland là vùng lãnh thổ tự trị và chịu kiểm soát một phần từ Copenhagen về chính sách đối ngoại. Vùng đất này hiện đang là tâm điểm chú ý khi Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn hiện thực hóa việc thâu tóm hòn đảo. Theo giới quan sát quốc tế, ngoài an ninh quốc gia, lý do ông Trump nhắm đến Greenland còn vì trữ lượng tài nguyên, trong đó có dầu mỏ, đất hiếm, uranium, và vị trí chiến lược của hòn đảo trong hoạt động hàng hải trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.
Vị trí của Greenland trên bản đồ. Ảnh: Sky.
1. Địa kinh tế, địa chiến lược của Greenland
Greenland – đất rộng, người thưa, nơi có khí hậu khắc nghiệt
Greenland có chiều dài 2.650 km và nơi rộng nhất khoảng 1.000 km, nằm cách Bắc cực 710 km, là lãnh thổ cực bắc của Trái Đất. Là hòn đảo lớn nhất thế giới, nằm trong vùng khí hậu Bắc cực, Greenland nằm gần lục địa Bắc Mỹ, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, với dân số khoảng 57.000 người. Greenland có diện tích tự nhiên khoảng 2,16 triệu km2, rộng hơn lãnh thổ Mexico và hơn 6 lần diện tích Việt Nam, đây là một trong những nơi dân cư thưa thớt nhất thế giới. Nuuk-Thủ phủ của Greenland nơi tập trung dân cư đông đúc nhất với hơn 19.800 người, chiếm hơn 1/3 dân số và cũng là nơi có trường Đại học Greenland – trường đại học duy nhất của hòn đảo. Khoảng 89% dân số Greenland là người bản địa Inuit. Hầu hết nói ngôn ngữ bản địa Kalaallisut và tiếng Đan Mạch. Không khí ở Greenland rất lạnh và sạch, với mùa đông thường kéo dài từ 6-7 tháng, nhiệt độ rất thấp cùng tuyết đóng băng dày hàng mét. Vào mùa hè, nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất trong năm không vượt quá +10°C.
Tài nguyên khoáng sản – kho báu khổng lồ “đang ngủ” dưới lớp băng dày
Trong nhiều thập kỷ, giới chuyên gia năng lượng toàn cầu luôn nhìn nhận Bắc Cực là một trong những vùng giàu tài nguyên chưa được khai thác lớn nhất hành tinh. Theo các nghiên cứu của chính phủ Mỹ, khu vực phía trên Vòng Bắc Cực có thể chứa tới 90 tỷ thùng dầu mỏ và hàng nghìn tỷ m3 khí tự nhiên. Greenland nằm ở trung tâm khu vực nói trên với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đã vô tình trở thành gã bảo vệ trung thành những tài nguyên khổng lồ trong lòng đất suốt hàng triệu năm. Trong số các khu vực giàu tiềm năng nhất, bán đảo Jameson Land, nằm ở bờ biển phía đông Greenland, được các nhà địa chất đánh giá là một trong những bồn trũng dầu khí chưa được khai thác lớn nhất còn sót lại trên Trái đất. Theo nguồn số liệu đáng tin cậy, Jameson Land có thể có tới 13 tỷ thùng dầu mỏ có khả năng khai thác thương mại – một trong năm phát hiện dầu lớn nhất thế giới trong vòng 50 năm qua. Các mẫu địa chất cho thấy dầu ở đây có ưu điểm gần như tương đồng với dầu Brent ở Biển Bắc – loại dầu nhẹ, ít lưu huỳnh, được ưa chuộng vì dễ tinh chế và có giá trị thương mại cao hơn nhiều so với dầu nặng.
Greenland - vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch với nguồn tài nguyên phong phú Ảnh: AFP
Mặc dù điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, nhưng nếu được khai thác thương mại, nguồn thu từ dầu khí sẽ tạo ra tác động sâu rộng đối với nền kinh tế Greenland, từ nguồn thu ngân sách, việc làm cho lao động địa phương, đến đầu tư hạ tầng và dịch vụ. Ngoài dầu khí, Greenland còn là vùng có một hệ sinh thái đa tài nguyên. Ở phía Bắc đảo, Citronen Fjord được cho là nơi có một trong những mỏ kẽm chưa khai thác lớn nhất thế giới. Phía Tây có các dự án tiềm năng về graphite và titan, trong khi miền Nam chứa các mỏ vàng. Không những thế, Greenland hiện còn lưu giữ trữ lượng đáng kể đất hiếm và khoáng sản chiến lược, vốn đóng vai trò then chốt trong sản xuất công nghệ cao, năng lượng tái tạo và công nghiệp bán dẫn. Giới chuyên gia đánh giá, dầu mỏ, khí tự nhiên và khoáng sản chiến lược khiến Greenland trở thành một trong những “kho tài nguyên cuối cùng” của thế giới mà bất cứ quốc gia nào trong tầm nhìn chiến lược cũng đều thèm khát.
Địa chiến lược của Greenland
Greenland đang trở thành “mảnh đất vàng” trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm tan băng Bắc Cực, mở ra các tuyến hàng hải mới và làm lộ ra trữ lượng khoáng sản khổng lồ. Đặc biệt, vị trí địa lý của nó, nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, án ngữ rãnh GIUK (Greenland-Iceland-Anh) - tuyến đường hàng hải quan trọng nối Bắc Cực với Đại Tây Dương khiến hòn đảo này không chỉ là một vùng đất hoang vu, giàu tài nguyên mà còn là chìa khóa cho an ninh toàn cầu.
Theo Euronews, với sự tăng cường biến đổi khí hậu, lớp băng bao phủ 81% diện tích đảo đang tan chảy, làm lộ ra các mỏ khoáng sản ước tính trị giá hàng nghìn tỷ USD. Báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết, băng Bắc Cực do biến đổi khí hậu tan chảy, các tuyến hàng hải mới như Tuyến hàng hải phương Bắc (NSR) và Lối qua Tây bắc (Northwest Passage) đang dần lộ diện, có thể rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu lên đến 40%.
2. Tham vọng và giấc mơ thâu tóm Greenland trong lịch sử nước Mỹ
Lịch sử cho thấy, Tổng thống đương nhiệm D.Trump nêu ý tưởng kiểm soát Greenland không phải bột phát mà là sự tiếp nối tham vọng lâu đời của Mỹ tại Bắc Cực. Bởi, ngay từ thế kỷ XIX, các Tổng thống Mỹ đã quan tâm và có ý định thâu tóm hòn đào rộng lớn có giá trị chiến lược này. Greenland nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ đến châu Âu, khiến nó trở thành địa điểm chiến lược quan trọng đối với Hoa Kỳ.
Sau Nội chiến Mỹ (1861-1865), chính quyền Mỹ đương nhiệm của Tổng thống Andrew Johnson đã tìm cách mở rộng ảnh hưởng ở Thái Bình Dương. Sau khi mua Alaska từ Nga với giá vỏn vẹn 7,2 triệu USD (1867), Ngoại trưởng Mỹ William H.Seward đã bày tỏ sự quan tâm đến các vùng lãnh thổ khác ở Bắc Cực. Với đề nghị của Seward, Robert J.Walker – cựu Bộ trưởng tài chính đã khuyến cáo Mỹ nên sở hữu thêm Greenland và Iceland. Ông cho rằng, Washington nên cân nhắc mua Greenland vì những lý do cả về chính trị và thương mại. Ông nhấn mạnh, việc sở hữu Greenland sẽ giúp Mỹ “kiểm soát thương mại thế giới”.
Năm 1910, Đại sứ Mỹ tại Đan Mạch – Maurice R.Egan đã đề nghị Trợ lý Ngoại trưởng một đề xuất táo bạo. Egan đề nghị Mỹ trao cho Đan Mạch đảo Mindanao của Philippines (khi đó thuộc Mỹ) để đổi lấy Greenland và quần đảo Tây Ấn thuộc Đan Mạch. Tuy nhiên, do Chiến tranh Thế giới I đang cận kề nên đề xuất trên không thu hút được sự chú ý từ chính quyền Washington.
Thế chiến II nổ ra, sau khi Đức xâm lược Đan Mạch, Mỹ đảm nhận phòng thủ cho đảo Greenland và thiết lập sự hiện diện quân sự trên vùng lãnh thổ này. Sau khi cân nhắc trong nhiều thập kỷ, năm 1946, Tổng thống Harry Truman chính thức đưa là đề nghị mua Greenland từ Đan Mạch và được công bố vào năm 1991 sau khi tài liệu được giải mật.
Tháng 5.1946, trong Bản ghi nhớ cho thấy, Phó vụ trưởng Vụ Bắc Âu của Bộ Ngoại giao Mỹ William C.Trimble, Mỹ đề xuất mức giá 100 triệu USD bằng vàng để mua Greenland. Ngoại trưởng Mỹ James Byrnes khi đó đã đề nghị chính thức với Gustav Rasmussen – người đồng cấp Đan Mạch trong chuyến thăm New York ngày 14.12.1946. Đan Mạch, dù kiểm soát quốc phòng, ngoại giao, đã trao quyền tự trị cho Greenland từ năm 1979 và tự quản năm 2009.
Đến thời Tổng thống D.Trump, năm 2019, trong nhiệm kỳ đầu, ông công khai đề xuất mua lại hòn đảo này từ Đan Mạch, gọi đó là “thương vụ bất động sản lớn”. Lúc đó, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen bác bỏ ý tưởng, gọi nó là vô lý, dẫn đến việc ông Trump hủy chuyến thăm Copenhagen. Đến năm 2024-2025, ý tưởng này được hồi sinh mạnh mẽ hơn. Theo CNBC, sau khi tái đắc cử cuối năm 2024 và nhậm chức vào tháng 1/2025, ông Trump đã bổ nhiệm một đặc phái viên đặc biệt về Greenland để “dẫn dắt các cuộc đàm phán”. Tháng 3.2025, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã thăm Greenland và tuyên bố, Mỹ sẵn sàng “thay đổi sự lãnh đạo của Đan Mạch” nhưng tôn trọng quyết định của người dân địa phương.
Trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 12.2025, Tổng thống Mỹ D.Trump, nhấn mạnh: “Chúng ta cần Greenland vì an ninh quốc gia, chứ không phải chỉ vì khoáng sản”. Nhưng các nhà nghiên cứu chiến lược cho rằng, đằng sau lời nói đó là sự kết hợp giữa địa chính trị, tài nguyên và sức mạnh quân sự. Giáo sư Tony Hu từ Viện Bắc Cực nhận định: “Greenland là chìa khóa cho phòng thủ tên lửa của Mỹ, đặc biệt khi Nga mở rộng hệ thống phòng thủ tên lửa S-500”; cho rằng việc Mỹ sở hữu hòn đảo chiến lược Greenland sẽ “trung hòa ảnh hưởng của Nga ở Bắc Cực và bảo vệ 2.000 tỷ USD tài nguyên”. Tuy nhiên, Nhà Trắng không loại trừ “tất cả các lựa chọn”, bao gồm quân sự, dù ưu tiên đàm phán. Chuyên gia từ Politico phác thảo “4 bước dễ dàng” để ông Trump đạt được mục tiêu: áp lực, đầu tư, trưng cầu dân ý và thỏa thuận tự do liên kết. Tuy nhiên, theo Reuters, Nhà Trắng ưu tiên ngoại giao, dù quân sự luôn là lựa chọn.
Đầu năm 2026, sau sự kiện tại Venezuela (03/01/2026), ông Trump lặp lại lập trường trên mạng xã hội X, chỉ rõ: “Vì mục đích an ninh quốc gia và tự do trên toàn thế giới, Mỹ cho rằng việc sở hữu và kiểm soát đảo Greenland là điều tuyệt đối cần thiết”. Tuyên bố ngày 06.01.2026, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nhấn mạnh, Tổng thống Trump đã “nhiều lần khẳng định việc thâu tóm Greenland là ưu tiên an ninh quốc gia của Mỹ và đóng vai trò sống còn để răn đe các đối thủ của chúng ta ở khu vực Bắc Cực”.
3. Những hệ lụy đi cùng khi hiện thực hóa tham vọng thâu tóm Greenland
Đánh giá về hệ lụy đi cùng khi Mỹ hiện thực hóa thâu tóm Greenland, Giáo sư Conley từ CSIS cho rằng Tổng thống Trump đang “thay đổi trật tự địa chính trị”, nhưng rủi ro là làm suy yếu NATO.
Theo thăm dò của Greenlandic Broadcasting Corporation năm 2025, có đến hơn 85% cư dân Greenland phản đối việc trở thành một phần của Mỹ, cho thấy khoảng cách lớn giữa tham vọng của Mỹ và thực tế tại địa phương. Và nếu phải sử dụng vũ lực để thâu tóm Greenland, “sẽ là thảm họa cho liên minh phương Tây” như bình luận của Giáo sư Rasmus Bertelsen từ Đại học Tromso (Na Uy).
Tuyên bố của ông Trump gây sóng gió ở châu Âu. Thủ tướng Đan Mạch cảnh báo nếu Mỹ dùng vũ lực, NATO sẽ chấm dứt. Các lãnh đạo Pháp, Đức, Italy, Ba Lan, Tây Ban Nha và Anh ra tuyên bố chung ủng hộ Đan Mạch, nhấn mạnh “an ninh Bắc Cực phải là trách nhiệm tập thể”. Theo BBC, ông Trump coi Greenland là một “phần của Tây Bán cầu”, thuộc Mỹ, nhưng điều này mâu thuẫn với nguyên tắc tự quyết. Chuyên gia từ Bruegel Institute nhận định: “Mối đe dọa từ Mỹ khiến Greenland không còn là vấn đề ngoại vi; đây là thử thách chiến lược cho châu Âu”.
Bình luận của chuyên gia thuộc hãng tin Pháp France 24 “đây là mong muốn lâu dài của Mỹ, nhưng trong thế kỷ 21, không thể chỉ mua bán lãnh thổ”. Trong khi, Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen gọi các phát ngôn của Mỹ là “không thể chấp nhận” và kêu gọi “đối thoại dựa trên luật pháp quốc tế”. Ông nhấn mạnh: “Greenland là nhà của chúng tôi, điều đó sẽ không thay đổi”. Thủ hiến cho biết, trong năm 2025, một cuộc thăm dò khác cho thấy 92% người dân địa phương phản đối trở thành một phần của Mỹ.
Những phát ngôn và động thái xúc tiến thâu tóm Greenland từ phía Mỹ cũng khiến quan hệ Mỹ với Nga và Trung Quốc ngày càng xấu đi, bởi nó đụng chạm đến lợi ích chiến lược của cả 3 nước lớn. Phát biểu trước Quốc hội gần đây, Tổng thống Mỹ D.Trump nhấn mạnh, việc kiểm soát Greenland sẽ “khóa chặt NATO ở Bắc Cực và ngăn chặn các kế hoạch của Trung Quốc”. Học giả từ Belfer Center tại Đại học Harvard nhận diện: “Greenland có ý nghĩa địa chính trị lớn nhờ khoáng sản quan trọng, giúp Mỹ duy trì lợi thế công nghệ và quân sự”; cho rằng Greenland có thể chứa dầu khí ngoài khơi và các mỏ nickel, đồng, cobalt... - những thứ mà Mỹ cần để cạnh tranh với Nga và Trung Quốc.
Trong bối cảnh Nga đã tăng cường hiện diện quân sự ở Bắc Cực với các căn cứ mới, tàu ngầm hạt nhân, trong khi Trung Quốc, qua sáng kiến “Con đường Tơ lụa Bắc Cực”, đang đầu tư vào cơ sở hạ tầng hòn đảo, khiến “Greenland không phải là vùng đất xa xôi; nó là điểm mù chiến lược của châu Âu và chìa khóa để Mỹ chống lại sự mở rộng của Nga, Trung Quốc ở Bắc Cực”, chuyên gia địa chính trị Heather Conley từ CSIS nhận định. Bên cạnh đó, ông Trump coi Greenland là cách để Mỹ giảm phụ thuộc vào đất hiếm của Trung Quốc – quốc gia dẫn đầu trong việc khai thác loại khoáng sản này. “Chúng ta không thể để Trung Quốc kiểm soát tương lai của chúng ta”, D.Trump nhấn mạnh. Cạnh tranh giành quyền kiểm soát Bắc Cực hiện đang diễn ra gay gắt, và Greenland có thể trở thành điểm nóng khởi đầu cho một trật tự Bắc Cực mới, kịch bản xung đột hay hòa bình, đoàn kết hay phân dã còn tùy thuộc vào tham vọng và sự khôn khéo của mỗi bên.
Đình Thiện - Hoài Thu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bật mí "kho báu" bên dưới lớp băng Greenland: Nguồn tài nguyên hàng trăm tỷ USD đang chờ khai phá.
https://thegioitiepthi.danviet.vn/bat-mi-kho-bau-ben-duoi-lop-bang-greenland-nguon-tai-nguyen-hang-tram-ty-usd-dang-cho-khai-pha-d1394539.html
2. Greenland - vùng đất tận cùng thế giới - Báo VnExpress, https://vnexpress.net/greenland-vung-dat-tan-cung-the-gioi-4837581.html
3. Lý do Greenland được coi là ưu tiên chiến lược của Tổng thống Trump https://dantri.com.vn/the-gioi/ly-do-greenland-duoc-coi-la-uu-tien-chien-luoc-cua-tong-thong-trump-20260113054412692.htm