Tính đến ngày 28.02.2026, cuộc xung đột Nga-Ukraine (bắt đầu từ 24.02.2022) đã bước sang năm thứ 5 với những diễn biến hết sức phức tạp trên cả 2 chiến trường - thực địa lẫn mặt trận ngoại giao. Cuộc chiến được cho là đã chuyển mình từ một cuộc tấn công chớp nhoáng thành một cuộc chiến tranh tiêu hao hiện đại.
Chiến sự Nga - Ukraine tiếp tục diễn biến khó lường (Ảnh minh họa: Skynews).
1. Phác họa bức tranh chiến sự sau 4 năm
Cục diện chiến trường với "Bàn cờ" bế tắc và khốc liệt
Mặc dù Nga đã kiểm soát được khoảng 18% - 20% lãnh thổ Ukraine (bao gồm Crimea và phần lớn Donbass), nhưng ranh giới tiền tuyến dài hơn 1.000km hiện đang ở trạng thái giằng co quyết liệt. Với các hình thái:
Thế chủ động của Nga: Moscow hiện đang duy trì sức ép lớn tại Donbass, đặc biệt là hướng tới các trung tâm hậu cần như Pokrovsk và Kramatorsk. Chiến thuật "nồi áp suất" - sử dụng hỏa lực pháo binh và bom dẫn đường hạng nặng để san phẳng các điểm phòng thủ - đang được áp dụng triệt để.
Sự kiên cường của Ukraine: Dù thiếu hụt quân số và đạn dược, Ukraine vẫn giữ vững các tuyến phòng thủ chính và liên tục thay đổi chiến thuật bằng cách sử dụng UAV tự sát và tên lửa tầm xa (như ATACMS hay tên lửa nội địa mới) để đánh phá sâu vào các kho dầu, sân bay trong lãnh thổ Nga (Kursk, Belgorod).
Tính đến cuối tháng 2.2026, diễn biến tại các mặt trận chính nổi lên những điểm nhấn đáng chú ý: Chiến sự đang ở giai đoạn tiêu hao khốc liệt, với việc Nga duy trì thế chủ động tấn công ở nhiều điểm nóng, trong khi Ukraine nỗ lực phòng thủ và tập kích tầm xa. Tại Donetsk & Pokrovsk, đây vẫn là "chảo lửa" lớn nhất. Nga vừa có những bước đột phá quan trọng ở phía tây bắc Pokrovsk, cụ thể là tại thị trấn Grishino, nhằm siết chặt hậu cần của Ukraine tại khu vực Konstantinovka. Tại Zaporizhia & Kupyansk, tình hình tại đây đang có sự xoay trục ("gió đổi chiều"). Sau thời gian Ukraine phản công, Nga đã lật ngược thế cờ, nối lại các đợt tấn công tại cánh đông Zaporizhia và giành lại một số vị trí tại mặt trận Sumy - Kharkiv. Trên lãnh thổ Nga (Kursk & Belgorod), Ukraine tiếp tục duy trì áp lực bằng cách tập kích tên lửa và UAV vào các tỉnh biên giới như Belgorod và các kho dầu tại Lugansk. Đáng chú ý, Ukraine đã bắt đầu sử dụng loại tên lửa tầm xa mới có tên Flamingo (tầm bắn công bố lên tới 3.000km) để tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, dù nhiều quả đã bị phòng không Nga đánh chặn.
Tổn thất và nhân đạo - Cái giá phải trả về kinh tế và nhân đạo quá lớn: Cuộc chiến kéo dài khiến cái giá phải trả về kinh tế và nhân đạo trong cuộc chiến kéo dài này là cực lớn: (1) Về kinh tế: Ukraine phụ thuộc hoàn toàn vào viện trợ quốc tế (đặc biệt là EU và Mỹ) để duy trì ngân sách quốc gia và phục hồi hạ tầng năng lượng bị tàn phá. Tổng thống Zelensky cho biết hầu hết các nhà máy điện của Ukraine đã bị hư hại. Tại Kyiv, khoảng một nửa số tòa nhà chung cư đã bị mất hệ thống sưởi trong đợt tấn công những ngày vừa qua. Trong khi, Nga đã chuyển đổi sang "nền kinh tế thời chiến", huy động tối đa nguồn lực cho quốc phòng. Dù chống chịu tốt trước các lệnh trừng phạt, nhưng Nga đang đối mặt với lạm phát cao và sự thiếu hụt lao động trầm trọng trong các ngành dân sự.
Về nhân đạo: Sau 4 năm chiến tranh, con số thương vong đã chạm đến mức báo động đỏ. Các ước tính mới nhất từ giới quan sát quốc tế (như The Economist và WSJ) cho biết tổng số người chết và bị thương của cả hai bên có thể đã vượt mức 1,8 - 2 triệu người. Trong bối cảnh đó, một điểm sáng nhân đạo hiếm hoi là vào ngày 26/2/2026 vừa qua, hai bên đã tiến hành trao trả thi thể binh sĩ (Nga trả 1.000 thi thể, Ukraine trả 35) dưới sự giám sát của Chữ thập đỏ quốc tế.
Ngoại giao - nỗ lực kiếm tìm lối thoát trong màn sương dày đặc: Sau 4 năm, sự mệt mỏi vì chiến tranh bắt đầu hiện rõ nét trên “khuôn mặt” các nước phương Tây. Hiện đã xuất hiện sự chia rẽ tại Mỹ và EU: Việc duy trì các gói viện trợ hàng chục tỷ USD trở thành chủ đề tranh cãi chính trị gay gắt. Các bên dường như đã có sự xuống thang nỗ lực tìm kiếm hòa đàm: Các cuộc họp ba bên (như cuộc họp dự kiến giữa Nga, Mỹ và Ukraine tại Geneva) đang được thúc đẩy, nhưng rào cản lớn nhất vẫn là điều kiện lãnh thổ. Nga kiên quyết với lập trường giữ các vùng đã sáp nhập, trong khi Ukraine không chấp nhận đánh đổi đất đai để lấy một nền hòa bình mong manh. Trong bối cảnh đó, Liên minh Châu Âu (EU) vừa quyết định gia hạn các lệnh trừng phạt đối với Nga đến năm 2027. Trong khi đó, các gói viện trợ quân sự mới từ châu Âu đang tập trung mạnh vào hệ thống phòng không để giúp Ukraine bảo vệ bầu trời.
Tính đến cuối tháng 02/2026, các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột Nga-Ukraine đang bước vào giai đoạn dồn dập với những kết quả bước đầu từ chuỗi hội nghị thượng đỉnh và đàm phán cấp cao.
Một là, vòng đàm phán Geneva (25 - 27.02.2026): Vòng đàm phán giữa Mỹ và Ukraine vừa kết thúc tại Geneva (Thụy Sĩ) được đánh giá là "hiệu quả và mang tính xây dựng", đóng vai trò là bước đệm cho các cuộc gặp có mặt Nga. Kết quả được giới quan sát quốc tế đánh giá là đã thống nhất kế hoạch 28 điểm. Theo đó, hai bên đã đạt được đồng thuận cơ bản trên bản dự thảo kế hoạch hòa bình mới, tập trung vào việc bảo đảm an ninh dài hạn cho Ukraine và lộ trình tái thiết sau chiến tranh. Tổng thống Zelensky xác nhận Ukraine đã thu gọn các yêu cầu trong kế hoạch hòa bình xuống còn 20 điểm cốt lõi để tạo không gian đàm phán thuận lợi hơn với phía Nga.
Hai là, Hội nghị thượng đỉnh G7 (24.02.2026): Nhân kỷ niệm 4 năm chiến sự, lãnh đạo các nước G7 đã họp và ra tuyên bố chung: (1) Ủng hộ nỗ lực của Mỹ: G7 chính thức ủng hộ các sáng kiến hòa bình do Tổng thống Mỹ D.Trump khởi xướng, nhấn mạnh vai trò trung gian của Washington trong việc đưa các bên vào đối thoại trực tiếp. (2) Cam kết an ninh: Thiết lập khuôn khổ "Liên minh các nước tự nguyện" để cung cấp các bảo đảm an ninh vững chắc cho Ukraine ngay cả khi chưa gia nhập NATO. (3) Về nhân đạo: Đạt được thỏa thuận về việc phối hợp hồi hương trẻ em Ukraine và bảo đảm an toàn cho các cơ sở hạt nhân (đặc biệt là khu vực Chernobyl).
Ba là, chuẩn bị cho Hội nghị Thượng đỉnh Ba bên (dự kiến diễn ra vào đầu tháng 3.2026) với mục tiêu thảo luận về một lệnh ngừng bắn tạm thời và xác định quy chế cho các vùng lãnh thổ đang tranh chấp. Tuy nhiên, Nga vẫn giữ thái độ thận trọng, tuyên bố "chưa đạt được thỏa hiệp cuối cùng" về vấn đề địa chính trị then chốt. Dù vậy, đây vẫn được xem là sự kiện được mong chờ nhất, dự kiến diễn ra tại Abu Dhabi (UAE). Theo đó, thành phần cuộc gặp bao gồm lãnh đạo cấp cao của Nga - Mỹ - Ukraine. Trước thềm hội nghị, hai bên đã thực hiện một cử chỉ thiện chí lớn là trao trả hơn 1.000 thi thể binh sĩ vào ngày 26.02 vừa qua. Tuy nhiên, các đồng minh phương Tây (như Thủ tướng Đức Friedrich Merz) vẫn tỏ ra hoài nghi và cho rằng các nỗ lực ngoại giao hiện chưa mang lại kết quả thực chất.
2. Xu hướng chiến sự với hy vọng một nền hòa bình mong manh
Bước sang năm thứ 5 của cuộc xung đột (2026), các chuyên gia quân sự và giới quan sát quốc tế nhận định chiến sự Nga-Ukraine đang tiến vào một giai đoạn "đối đầu cực hạn" với những xu hướng chính có thể định hình chiến trường trong thời gian tới:
Xu hướng "Nội địa hóa" hỏa lực tầm xa của Ukraine: Một trong những bước ngoặt lớn nhất đầu năm 2026 là việc Ukraine bắt đầu sản xuất hàng loạt và sử dụng tên lửa hành trình nội địa FP-5 Flamingo. Đây là loại tên lửa tầm xa có tầm bắn lên tới 3.000 km, mang đầu đạn nặng hơn 1 tấn (gấp đôi tên lửa Tomahawk của Mỹ). Như vậy, Ukraine sẽ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các quy định khắt khe từ phương Tây khi tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Các mục tiêu như nhà máy sản xuất tên lửa Kinzhal tại Votkinsk (cách biên giới 1.400 km) đã bắt đầu bị nhắm tới. Điều này tạo ra một "vùng đệm răn đe" mới, buộc Nga phải phân tán hệ thống phòng không ra khỏi tiền tuyến.
Cuộc đua tiêu hao và khả năng duy trì của Nga: Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) đánh giá, Nga được dự báo có đủ nguồn lực để duy trì cường độ chiến sự hiện tại ít nhất là hết năm 2026. Bởi Nga đã thành công trong chuyển trạng thái từ nền kinh tế từ thời bình sang thời chiến. Việc chuyển dịch nền kinh tế nhằm phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, giúp bù đắp tổn thất khí tài nhanh hơn dự kiến. Tuy nhiên, Nga đang bắt đầu đối mặt với tình trạng "khủng hoảng nhân lực" khi tỷ lệ thương vong trong các đợt tấn công tại Donbass cao hơn tốc độ tuyển quân mới. Xu hướng sắp tới của Nga có thể là giảm bớt các đợt tấn công tổng lực để chuyển sang đánh chiếm cục bộ, nhằm bảo toàn lực lượng cho chiến dịch Mùa Xuân - Hè 2026.
Trong bối cảnh trên, giới bình luận quốc tế cho rằng, trong năm 2026, các bên sẽ đạt được một nền hòa bình mong manh với kịch bản "Xung đột đóng băng" hoặc “Hòa bình gượng ép”. Bước sang 2026 được coi là năm "bản lề" cho các giải pháp ngoại giao trong sự mệt mỏi của các bên. Với Mỹ và EU, việc ngân sách viện trợ bị thắt chặt và các nước NATO ưu tiên nâng mức chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP, áp lực buộc Ukraine phải ngồi vào bàn đàm phán sẽ tăng cao. Tổng thống Zelensky đã thu gọn các yêu cầu hòa bình, trong khi phía Nga bắt đầu có những cuộc gặp "hiệu quả" với đại diện phương Tây. Xu hướng tới đây có thể là một lệnh ngừng bắn tạm thời tương tự như "mô hình Bán đảo Triều Tiên", nơi chiến sự dừng lại (27.7.1953) nhưng không có một hiệp ước hòa bình chính thức nào được ký kết ngay lập tức.
3. Tác động đến Việt Nam - thách thức và cơ hội từ cuộc chiến sau 4 năm nhìn lại
Sau 4 năm, tác động của cuộc chiến Nga-Ukraine đối với kinh tế Việt Nam đã chuyển từ những "cú sốc" tức thời sang những thay đổi cấu trúc dài hạn. Dù Việt Nam không nằm gần vùng chiến sự, nhưng với độ mở kinh tế lớn, chúng ta đang chịu ảnh hưởng trên 3 phương diện chính:
Áp lực từ chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào: Đây là tác động trực tiếp nhất, dù Việt Nam có khả năng tự chủ một phần năng lượng:
Giá xăng dầu: Tính đến tháng 02.2026, giá xăng trong nước vẫn biến động nhạy cảm theo giá dầu thế giới (hiện dao động quanh mức 19.000 - 21.000 VNĐ/lít). Mỗi khi chiến sự leo thang hoặc có lệnh trừng phạt mới vào ngành năng lượng Nga, chi phí vận tải và logistic tại Việt Nam lập tức bị đẩy lên, gây áp lực lạm phát.
Nông nghiệp & Phân bón: Nga và Belarus là những nhà cung cấp phân bón (đặc biệt là Kali) hàng đầu thế giới. Việc gián đoạn nguồn cung đã khiến giá phân bón duy trì ở mức cao trong suốt 4 năm qua, trực tiếp làm tăng giá thành sản xuất nông nghiệp của nông dân Việt Nam.
Sự chuyển dịch chuỗi cung ứng và Cơ hội "thế chỗ": Ngược lại với những khó khăn, Việt Nam đang xuất hiện những cơ hội lớn từ sự đứt gãy cung ứng toàn cầu:
Một là, thị phần xuất khẩu: Khi EU và các nước phương Tây hạn chế nhập khẩu hàng hóa từ Nga, các doanh nghiệp Việt Nam đã tận dụng cơ hội để lấp đầy khoảng trống ở các mặt hàng như thủy sản, dệt may, và gỗ.
Hai là, thu hút FDI: Xu hướng "Friend-shoring" (dịch chuyển sản xuất sang các nước thân thiện) ngày càng rõ nét. Các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy mạnh đầu tư vào Việt Nam như một điểm đến an toàn, tránh xa các xung đột địa chính trị phức tạp tại châu Âu.
Thách thức trong thanh toán và đầu tư trực tiếp: Do Nga bị ngắt kết nối khỏi hệ thống SWIFT, các doanh nghiệp Việt Nam có quan hệ thương mại với Nga gặp nhiều khó khăn trong việc thanh toán quốc tế. Các bên phải tìm kiếm các phương thức thanh toán thay thế bằng nội tệ (VND - Ruble), nhưng quy mô còn hạn chế. Đồng thời, một số dự án hợp tác năng lượng và dầu khí giữa Việt Nam và các tập đoàn Nga (như Vietsovpetro hay các dự án nhiệt điện) phải đối mặt với khó khăn về cung ứng thiết bị và linh kiện kỹ thuật do các lệnh trừng phạt của phương Tây áp đặt đối với công nghệ Nga.
Lời kết
Chiến sự giữa Nga và Ukraine đang ở trạng thái giằng co cực độ. Nga đang chiếm ưu thế về hỏa lực và nhân lực để lấn lướt tại Donbass, trong khi Ukraine đặt cược vào các vũ khí tầm xa mới và hy vọng vào các thay đổi từ chiến lược của Bộ trưởng Quốc phòng mới. Cuộc chiến hiện cũng đang chuyển từ việc giành giật từng mét đất sang việc phá hủy khả năng duy trì chiến tranh của đối phương. Bên nào duy trì được chuỗi cung ứng và sự ổn định nội bộ tốt hơn sẽ chiếm ưu thế trong các cuộc đàm phán sắp tới. Cho đến hiện tại, dù chưa có một văn bản hòa bình chính thức nào được ký kết, nhưng năm 2026 đang chứng kiến sự dịch chuyển từ đối đầu quân sự thuần túy sang “mặc cả” chính trị quyết liệt. "Cửa sổ hòa bình" đang dần hé mở, nhưng vẫn còn nhiều rào cản về vấn đề chủ quyền lãnh thổ mà cả hai bên chưa thể thống nhất nên kỳ vọng về một nền hòa bình lâu dài tại chiến trường này còn khá mong manh.
Tống Văn Khuông - Nguyễn Đình Thiện - Nguyễn Thị Phương
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Chiến sự Ukraine 26/2: Nga lật ngược thế cờ, nối lại tấn công ở Zaporizhia, https://dantri.com.vn/the-gioi/chien-su-ukraine-262-nga-lat-nguoc-the-co-noi-lai-tan-cong-o-zaporizhia-20260226115114711.htm