Bước sang năm 2026, khái niệm về một nền hòa bình bền vững dường như đang trở nên xa xỉ hơn bao giờ hết. Chúng ta không còn ở trong kỷ nguyên của những bản hiệp ước được ký kết bằng mực xanh trên giấy trắng, mà đang sống trong một trật tự thế giới nơi hòa bình được duy trì bằng sự răn đe của các thuật toán và sức mạnh của những hệ thống vũ khí tự động hóa. Chuyên mục nghiên cứu quốc tế - Trang thông tin điện tử Học viện Chính trị Công an nhân dân trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc loạt bài viết với tựa đề: Thế giới 2026 – Nền hòa bình treo trên họng súng.

Cột khói bốc lên sau một vụ nổ ở thủ đô Tehran, Iran ngày 28/2/2026.

(Ảnh: The Times of Israel/TTXVN)

Kỳ 1: Bản đồ xung đột 2026 - Những “điểm nóng” rực lửa toàn cầu

Bước sang năm 2026, thế giới không còn nằm trong giai đoạn “tiền chiến”. Những gì từng được các nhà phân tích địa chính trị gọi là “kỷ nguyên cạnh tranh chiến lược” đã chuyển hóa thành một thực tại khắc nghiệt hơn: các cuộc xung đột vũ trang không còn là ngoại lệ mà dần trở thành trạng thái bình thường mới của trật tự quốc tế. Bản đồ địa chính trị toàn cầu hiện lên với những mảng màu đỏ rực, nơi mỗi tính toán sai lầm của các nhà lãnh đạo đều có thể kéo theo những hệ lụy cho hàng triệu sinh mạng.

Trong bức tranh toàn cảnh đó, ba khu vực địa chiến lược nổi lên như những trọng tâm của sự bất ổn toàn cầu: châu Âu với cuộc chiến chưa hồi kết trên đất Ukraine, Trung Đông với bàn cờ quyền lực phức tạp nhất trong nhiều thập kỷ, và Thái Bình Dương - nơi cuộc đua vũ trang thầm lặng nhưng quyết liệt giữa các siêu cường đang định hình lại trật tự thế kỷ XXI. Mỗi khu vực là một câu chuyện riêng, nhưng tất cả đều hội tụ về một điểm chung: ranh giới giữa hòa bình và chiến tranh chưa bao giờ mỏng manh đến thế.

Thế giới năm 2026 đang sống trong một nền hòa bình mà chưa ai dám gọi là “hòa bình” - bởi tiếng súng vẫn vang, bởi tên lửa vẫn bay và bởi mỗi thỏa thuận ngừng bắn được bàn đến đều bị bao phủ bởi bóng tối của sự nghi ngờ và những yêu sách chưa được giải quyết. Đó là nền hòa bình treo trên họng súng - mong manh, bất định.

1. Châu Âu chao đảo - Bóng ma chiến tranh rình rập

Tháng 2.2022 đã đi vào lịch sử như thời điểm khai tử trật tự an ninh châu Âu hậu Chiến tranh Lạnh. Bốn năm sau, không ai còn ảo tưởng về một giải pháp nhanh chóng. Châu Âu đang trải qua cuộc thức tỉnh chiến lược kể từ khi Liên Xô sụp đổ - một cuộc thức tỉnh không chỉ buộc lục địa này phải tái vũ trang, mà còn phải đặt lại toàn bộ những giả định nền tảng về an ninh, về đối tác, và về chính bản sắc địa chiến lược của mình.

Cục diện Ukraine năm thứ tư. Chiến trường Ukraine năm 2026 không còn những mũi dùi xe tăng như trong các học thuyết quân sự thế kỷ XX. Thay vào đó, mặt trận kéo dài hàng nghìn km giờ đây là sự kết hợp giữa chiến tranh hầm hào kiểu Thế chiến thứ nhất và công nghệ UAV của thế kỷ XXI. Hàng nghìn drone được phóng đi mỗi ngày - từ những thiết bị tự chế bằng linh kiện thương mại giá rẻ cho đến các UAV tấn công tầm xa có khả năng vô hiệu hóa radar, kho nhiên liệu và sở chỉ huy. Chi phí của một cuộc tấn công drone có thể chỉ bằng một phần nghìn chi phí của hệ thống phòng thủ đánh chặn nó - một nghịch lý kinh tế đang làm chao đảo các học thuyết phòng thủ truyền thống. Ranh giới giữa thắng và bại không còn được đo bằng những trận đánh lớn mà bằng từng mét đất giành được hoặc mất đi, bằng khả năng duy trì hậu cần trong điều kiện hạ tầng bị phá hủy liên tục và trên hết, bằng ý chí chính trị của những quốc gia đứng phía sau mỗi bên chiến tuyến.

Bốn năm là quãng thời gian đủ dài để một thế hệ trẻ em Ukraine lớn lên mà không biết đến sự bình yên thực sự. Đủ dài để nước Nga định hình lại nền kinh tế theo mô hình thời chiến và thích nghi với sự cô lập của phương Tây. Đủ dài để châu Âu nhận ra rằng hòa bình không phải là trạng thái mặc định của lịch sử, mà là thứ phải được gìn giữ với cái giá không hề rẻ.

NATO từ phòng thủ sang răn đe chủ động: Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử NATO. Liên minh này đã từ bỏ tư thế “chờ đợi và phản ứng” để chuyển sang chiến lược “áp sát và răn đe chủ động”. Với việc củng cố hiện diện quân sự thường trực dọc theo sườn phía Đông - từ vùng Baltic xuống Biển Đen - NATO đang gửi đi một thông điệp mạnh mẽ nhất kể từ khi Bức tường Berlin sụp đổ: Mỗi tấc đất của liên minh đều sẽ được bảo vệ bằng tất cả năng lực tập thể.

Châu Âu đang tái vũ trang với tốc độ chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ. Hàng loạt quốc gia lần lượt vượt ngưỡng chi tiêu quốc phòng 2% GDP[1] - con số từng bị coi là “mục tiêu bất khả thi” trong suốt nhiều năm trời. Các nhà máy sản xuất đạn pháo, xe bọc thép và hệ thống phòng không làm việc ba ca không ngừng nghỉ. Lục địa già đang biến mình thành một kho vũ khí khổng lồ. Tuy nhiên, đằng sau những con số ngân sách quốc phòng không ngừng phình to, giới quan sát đặt ra một câu hỏi: liệu châu Âu có thực sự sẵn sàng về mặt chính trị và xã hội để chịu đựng những hy sinh mà một cuộc đối đầu trực tiếp đòi hỏi - hay nỗi sợ hãi chỉ dừng lại ở cấp độ chi ngân sách?

Greenland và tham vọng địa chiến lược của Washington. Ít được chú ý hơn nhưng không kém phần nguy hiểm là những tín hiệu từ vùng Bắc Cực. Trong bối cảnh băng tan mở ra những tuyến hàng hải mới và lộ diện những nguồn tài nguyên chiến lược khổng lồ - từ khoáng sản đất hiếm đến dầu khí chưa được khai thác - hòn đảo lớn nhất thế giới Greenland đang trở thành đối tượng của những tính toán địa chính trị mà Washington không còn cố che giấu.

Sự quan tâm công khai, quyết liệt của Mỹ đến vị thế pháp lý và chiến lược của vùng lãnh thổ này đã khiến cả Copenhagen lẫn Brussels phải đặt những câu hỏi về ranh giới giữa đồng minh và cạnh tranh trong nội bộ phương Tây. Bắc Cực đang nổi lên như một đấu trường địa chính trị mới - nơi Mỹ, Nga, Canada và các cường quốc châu Âu đều có lợi ích, nhưng chưa có khuôn khổ quản trị nào đủ mạnh để ngăn ngừa xung đột. Đây là một chiến tuyến lạnh lẽo theo nghĩa đen, nhưng những va chạm ở đó đều có thể bốc lửa bất kỳ lúc nào.

2. Chảo lửa Trung Đông - Cuộc đối đầu của những “Gã khổng lồ”

Nếu Ukraine là cuộc chiến của sự kiên nhẫn và hậu cần, thì Trung Đông năm 2026 là bàn cờ của những nước đi bí ẩn và hiểm hóc - nơi mỗi quân cờ đều có thể trở thành ngòi nổ cho một vụ nổ lớn hơn. Đây là khu vực nơi lịch sử, tôn giáo, nguồn tài nguyên và tham vọng quyền lực giao thoa nhau.

Mạng lưới ủy nhiệm. Các lực lượng ủy nhiệm (proxy) vẫn là công cụ ưa thích của các cường quốc khu vực muốn gây sức ép mà không phải trực tiếp khai chiến và gánh chịu hậu quả ngoại giao. Nhưng năm 2026 chứng kiến một xu hướng đáng lo ngại: các nhóm ủy nhiệm đang ngày càng trở nên tự chủ về mặt công nghệ và tài chính. Khi không còn phụ thuộc hoàn toàn vào những “nhà tài trợ” đứng sau, các lực lượng này có thể hành động theo tính toán riêng - tính toán ấy không phải lúc nào cũng trùng khớp với lợi ích của các cường quốc muốn kiểm soát họ. Đây chính là mầm mống của những bất ngờ nguy hiểm nhất trong nền chính trị Trung Đông hiện đại: không phải một cuộc tấn công được lên kế hoạch cẩn thận, mà là hành động tự phát của một lực lượng ủy nhiệm muốn khẳng định vị thế độc lập, kéo theo đó một chuỗi phản ứng leo thang mà không ai trong số những “nhà tài trợ” ban đầu muốn thấy hay có khả năng kiểm soát.

Kịch bản chiến tranh toàn diện. Nguy cơ một cuộc đụng độ trực tiếp giữa các cường quốc khu vực đang ở mức báo động đỏ. Eo biển Hormuz - nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu phải đi qua - vẫn là điểm nghẽn chiến lược dễ bị khai thác và cũng dễ bùng nổ nhất. Chỉ cần một tính toán sai lầm tại vùng biển này, hay một cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng quan trọng, “chảo lửa” Trung Đông có thể nổ tung theo nghĩa đen. Không có siêu cường nào có thể đứng ngoài cuộc: dòng chảy năng lượng toàn cầu đứt gãy đồng nghĩa với nền kinh tế thế giới bước vào vùng hỗn loạn chưa có tiền lệ. Những làn sóng tác động sẽ không dừng lại ở giá dầu - chúng sẽ kéo theo lạm phát, bất ổn xã hội và áp lực chính trị ở những quốc gia cách điểm xung đột hàng nghìn kilômét.

3. Thái Bình Dương dậy sóng – Cuộc đua trong thầm lặng

Khác với sự ồn ào của đạn pháo tại châu Âu hay những vụ tấn công drone được loan tin rầm rộ ở Trung Đông, khu vực Thái Bình Dương chứng kiến một cuộc chạy đua vũ trang âm thầm nhưng có thể xói mòn nền hòa bình toàn cầu một cách triệt để hơn bất cứ cuộc xung đột nào đang bùng cháy. Đây là đấu trường của những toan tính dài hạn - nơi mỗi cuộc tập trận, mỗi hợp đồng vũ khí, mỗi thỏa thuận căn cứ quân sự đều là một nước đi trong ván cờ chưa đến hồi kết.

Biển Đông và Eo biển Đài Loan là hai điểm nghẽn chiến lược mà mọi tính toán quyền lực ở thế kỷ XXI đều phải đi qua. Các cuộc tập trận diễn ra với tần suất ngày càng dày đặc - mỗi cuộc đều được thiết kế không chỉ để huấn luyện binh lính, mà còn để truyền đi thông điệp chính trị đến đối phương và đồng minh. Sự hiện diện thường trực của các nhóm tàu sân bay cùng với những công trình quân sự hóa tại các đảo nhân tạo và căn cứ tiền tiêu, tạo ra một tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”.

Tại Đài Loan, mỗi năm qua đều chứng kiến áp lực leo thang thêm một bậc - nhiều máy bay quân sự hơn xâm nhập vùng nhận dạng phòng không, nhiều tàu chiến hơn tuần tra sát đường trung tuyến. Đài Bắc đang tăng tốc hiện đại hóa quân sự, Washington tiếp tục bán vũ khí và thực hiện các chuyến thăm mang tính biểu tượng, trong khi Bắc Kinh không ngừng gia tăng sức ép trên mọi lĩnh vực - ngoại giao, kinh tế, tâm lý và quân sự. Đây là cuộc chiến tranh đang diễn ra mỗi ngày, cả ba phía đều hiểu rằng chỉ cần một va chạm nhỏ cũng có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng leo thang nhanh chóng.

Khi công nghệ trở thành vũ khí. Cuộc đua tại Thái Bình Dương năm 2026 không chỉ là chuyện tàu to, súng lớn. Đây là cuộc chiến của trí tuệ nhân tạo ứng dụng trong tác chiến, của đội tàu ngầm không người lái có thể hoạt động hàng tháng không cần tiếp tế, của các hệ thống vệ tinh định vị và cảm biến mặt đất có khả năng theo dõi từng động thái của đối phương theo thời gian thực. Hơn thế nữa, không gian mạng và vũ trụ đã trở thành chiến trường - nơi các cuộc tấn công diễn ra không có tiếng súng nhưng hậu quả có thể tê liệt toàn bộ cơ sở hạ tầng quan trọng của một quốc gia.

Mọi leo thang tại đây đều ngay lập tức có khả năng làm đứt gãy chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu - xương sống của nền kinh tế số - đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng công nghiệp và tài chính mà không quốc gia nào được miễn trừ. Đài Loan hiện chiếm hơn 60% sản lượng chip tiên tiến toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi sản xuất này - dù từ xung đột vũ trang hay từ phong tỏa kinh tế - đều sẽ kéo theo làn sóng chấn động đến mọi ngành công nghiệp từ ô tô, hàng không, y tế cho đến an ninh quốc phòng trên toàn thế giới.

4. Nền hòa bình tạm bợ – “Mắt bão” của chiến tranh

Trong bức tranh u ám đó, đây đó vẫn xuất hiện những thỏa thuận ngừng bắn, những cuộc đàm phán được với vẻ lạc quan thận trọng. Nhưng năm 2026, cộng đồng quốc tế đã học được một bài học đắt giá: những khoảng lặng ngoại giao không phải lúc nào cũng là bình minh của hòa bình.

“Hòa bình hiện nay không phải là kết quả của sự thấu hiểu, mà là hệ quả của sự kiệt quệ”. Nhận định này, dù chua chát, lại phản ánh chính xác bản chất của hầu hết các thỏa thuận đình chiến đương đại. Các bên tham chiến đồng ý tạm dừng chiến sự không phải vì họ tin vào nền hòa bình lâu dài, mà vì họ cần thời gian. Thời gian để nạp đạn, bổ sung kho dự trữ vũ khí, huấn luyện đợt tân binh kế tiếp. Thời gian để thông qua kênh ngoại giao thăm dò sức chịu đựng của đối phương - biến hội đàm thành công cụ tình báo. Và quan trọng hơn, thời gian để dựng lên một vỏ bọc thiện chí trước dư luận quốc tế trong khi vẫn âm thầm chuẩn bị cho những đợt tấn công quy mô lớn hơn.

Năm 2026 cũng chứng kiến sự bất lực ngày càng lộ rõ của các thể chế đa phương trước những thách thức an ninh đương đại. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc tiếp tục bị tê liệt bởi quyền phủ quyết. Các diễn đàn G20, G7 đưa ra tuyên bố nhưng thiếu cơ chế thực thi. Điều này tạo ra một nghịch lý nguy hiểm: thế giới có nhiều cơ chế hợp tác hơn bao giờ hết, nhưng khả năng hợp tác thực chất lại đang suy giảm. Mỗi cuộc khủng hoảng mới đều phơi bày thêm những lỗ hổng trong kiến trúc an ninh toàn cầu - một kiến trúc được xây dựng cho thế giới hậu Thế chiến thứ hai nhưng đang phải gánh chịu những sức ép của thế kỷ XXI.

Có lẽ đáng lo ngại hơn bất kỳ cuộc xung đột thông thường nào là xu hướng hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân đang diễn ra ở nhiều cường quốc. Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan - tất cả đều đang đầu tư vào thế hệ vũ khí hạt nhân mới với những tính năng vượt trội về độ chính xác, khả năng tàng hình và tốc độ.

Bản đồ xung đột năm 2026 vẽ lên hình ảnh một thế giới đang đứng trước những lựa chọn nghiệt ngã. Từ những hầm hào đẫm máu ở Ukraine, qua chảo lửa Trung Đông luôn chực nổ tung, đến vùng Thái Bình Dương nơi các siêu cường đang đo lường nhau bằng những thước đo kỹ thuật số, ranh giới giữa một nền hòa bình và một cuộc đại chiến toàn cầu chưa bao giờ mỏng manh đến thế. Thế giới năm 2026 không thiếu những cơ chế ngoại giao, không thiếu những diễn đàn đa phương, không thiếu những nghị quyết được thông qua với đa số phiếu áp đảo. Điều thế giới đang thiếu là ý chí chính trị để đặt lợi ích chung của nhân loại lên trên những tính toán quyền lực ngắn hạn để thừa nhận rằng trong một thế giới toàn cầu hóa, không có cuộc chiến nào là “ở xa” và không có thảm họa nào chỉ tổn hại một phía. Lịch sử chứng minh rằng những cuộc đại chiến không nhất thiết xảy ra vì ai đó muốn chiến tranh. Chúng xảy ra vì những sai lầm tích lũy, những tính toán nhầm lẫn, những leo thang không ai kiểm soát được - cho đến khi không ai còn có thể dừng lại. Thế giới năm 2026 đang đứng trước những cấu trúc rủi ro đáng sợ như những gì đã dẫn đến các thảm họa thế kỷ XX. Cho đến khi ý chí chính trị đủ mạnh xuất hiện, nền hòa bình vẫn sẽ tiếp tục lơ lửng trên họng súng.

Nguyễn Đình Thiện -  Nguyễn Thị Hoài Thu -  Phạm Thị Bích Ngọc

Kỷ 2: Kỷ nguyên "Ngoại giao pháo hạm" hiện đại trong bối cảnh hòa bình mong manh