Nếu Kỳ 4 đã phác thảo một bức tranh chiến lược nơi sóng sông Hằng hòa nhịp cùng sóng Biển Đông - nơi tàu hộ tống INS Kirpan rẽ sóng cùng hải quân Việt Nam và những tuyến đường hạ tầng xuyên lục địa đang hình thành thì Kỳ 5 bước vào một không gian khác: không gian của trái tim, của trí tuệ và của giấc mơ chung mà hai dân tộc đang cùng nhau kiến tạo. Sức mạnh cứng có thể bảo vệ biên giới; nhưng chính sức mạnh mềm mới là thứ bảo vệ tình hữu nghị qua từng thế hệ.
Trong dòng chảy của quan hệ đối ngoại hiện đại, “sức mạnh mềm” không còn là một khái niệm xa vời mà đã trở thành chất xúc tác quan trọng nhất để “mềm hóa”' các rào cản địa chính trị, thắt chặt sợi dây liên kết giữa các dân tộc. Giữa Việt Nam và Ấn Độ, sức mạnh ấy hiện hữu sinh động: từ những nhịp thở Yoga tĩnh tại cho đến những khát vọng rực rỡ về một tương lai số và một hành tinh xanh bền vững. Đây không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của sự tương đồng văn hóa hàng nghìn năm được chắt lọc và bồi đắp qua từng thế kỷ tiếp xúc, giao thoa và cùng chiến đấu cho những giá trị nhân văn chung. Trong quan hệ Việt - Ấn, không một quốc gia nào “áp đặt” sức mạnh mềm lên quốc gia kia. Thay vào đó, điều diễn ra là một sự cộng hưởng tự nhiên - một cuộc đối thoại văn minh mà cả hai phía đều là người trao và người nhận.
1. Sức mạnh mềm - Sự giao thoa từ tâm linh đến màn ảnh
Sự kết nối văn hóa Việt - Ấn ngày nay không còn nằm trên những trang sách sử hay các diễn đàn học thuật khô khan, mà đã thấm sâu vào hơi thở đời sống thường nhật của nhân dân hai nước. Đây là một trong những khía cạnh đẹp nhất và bền vững nhất của mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện tăng cường Việt - Ấn: khía cạnh của con người với con người.
Hơi thở Yoga và bản sắc Bollywood: Từ thảm tập đến trái tim: Yoga đã trở thành một “đại sứ văn hóa” không chính thức nhưng đầy quyền năng của Ấn Độ tại Việt Nam. Không khó để bắt gặp hình ảnh hàng ngàn người Việt, từ những cụ già đến người trẻ, cùng hội ngộ tại các quảng trường hay công viên vào Ngày Quốc tế Yoga hàng năm (21/6). Tại Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và ngay cả những thị trấn nhỏ ở vùng nông thôn, những thảm tập Yoga đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong đời sống sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Sự tiếp nhận nồng nhiệt này không phải là sự nhập khẩu văn hóa đơn thuần. Nó minh chứng cho sự đồng điệu sâu xa về hệ giá trị: người Việt Nam từ lâu đã trân trọng sự hài hòa giữa thể xác và tâm hồn qua thiền định Phật giáo, khí công và các bài tập dưỡng sinh cổ truyền.
Bên cạnh Yoga, “đặc sản” Bollywood với những bộ phim truyền hình dài tập đậm tính nhân văn, đề cao giá trị gia đình và tình yêu vượt thử thách đã trở thành món ăn tinh thần quen thuộc của khán giả Việt nhiều thế hệ. Dòng chảy văn hóa ấy đã tạo ra hàng triệu người Việt Nam yêu mến, hiểu biết và đồng cảm với đất nước và con người Ấn Độ một cách chân thực và tự nhiên nhất.
Du lịch tâm linh – Hành trình tìm về sự bình yên: Ở chiều ngược lại, Việt Nam đang trở thành điểm đến lý tưởng của du khách Ấn Độ với tốc độ tăng trưởng cao. Không chỉ dừng lại ở nghỉ dưỡng cao cấp tại những resort 5 sao ven biển, thế hệ du khách mới từ tiểu lục địa đang tìm đến Việt Nam như một điểm giao thoa tâm linh văn hóa đặc biệt. Những ngôi chùa cổ kính với kiến trúc mang dấu ấn Phật giáo giao thoa Ấn - Hoa - Việt, các di sản thế giới như Hội An, Mỹ Sơn hay vẻ đẹp kỳ vĩ của vịnh Hạ Long mang lại cảm giác thân thuộc nhưng mới mẻ. Đặc biệt, Mỹ Sơn, thánh địa Champa với những ngôi đền tháp đậm ảnh hưởng kiến trúc Hindu từ Ấn Độ cổ đại là điểm đến có ý nghĩa đặc biệt với du khách Ấn Độ, giúp họ nhận ra rằng nền văn minh của họ đã từng “tỏa hương” sang tận dải đất hình chữ S từ hơn mười lăm thế kỷ trước. Đó là cuộc hành hương tìm về nguồn cội văn hóa, không phải là du lịch thông thường. Những con số thống kê cho thấy: lượng khách du lịch Ấn Độ đến Việt Nam tăng trưởng ổn định, đặc biệt bùng nổ sau đại dịch COVID-19 khi Việt Nam nhanh chóng mở cửa trở lại. Ấn Độ hiện là một trong những thị trường du lịch tiềm năng nhất của Việt Nam trong giai đoạn 2024 - 2026, với đặc điểm là chi tiêu cao, thời gian lưu trú dài và xu hướng du lịch văn hóa tâm linh ngày càng rõ nét.
2. Giáo dục và đào tạo – Cầu nối tri thức và “giấc mơ số” của hai dân tộc
Nếu văn hóa gắn kết trái tim, thì giáo dục và công nghệ chính là đôi cánh để hai dân tộc cùng nhau hiện thực hóa giấc mơ vươn tầm thế giới. Mối liên kết tri thức Việt - Ấn đang phát triển trên nhiều tầng: từ các chương trình học bổng chính phủ cho đến những dự án hợp tác công nghệ ở cấp doanh nghiệp; từ việc đào tạo những cán bộ kỹ thuật trẻ tuổi cho đến việc cùng nhau xây dựng cơ sở hạ tầng số quốc gia.
Chương trình ITEC - “Vườn ươm” tài năng qua nhiều thế hệ: Chương trình Hợp tác Kinh tế và Kỹ thuật Ấn Độ (ITEC) nhiều thập kỷ qua đã trở thành biểu tượng cho sự hỗ trợ và có tầm nhìn dài hạn của Ấn Độ dành cho Việt Nam. Không giống như nhiều chương trình viện trợ kỹ thuật thông thường, ITEC có một điểm đặc biệt: nó đầu tư vào con người, không phải vào công trình hay thiết bị. Hàng ngàn cán bộ, chuyên gia Việt Nam sau khi hoàn thành khóa tu nghiệp tại các học viện, trường đại học và trung tâm nghiên cứu hàng đầu của Ấn Độ đã không chỉ mang về kiến thức chuyên môn quý giá trong các lĩnh vực như công nghệ thông tin, nông nghiệp, năng lượng tái tạo, quản lý nhà nước và y tế. Họ còn trở thành những chiếc cầu nối hữu nghị sống động, những người hiểu sâu sắc văn hóa, con người và cách tư duy của đất nước Ấn Độ, từ đó góp phần vun đắp cho sự hiểu biết lẫn nhau ở cấp độ xã hội.
Cộng đồng tri thức và kỷ nguyên IT: Ấn Độ, với vị thế là một siêu cường phần mềm hàng đầu thế giới – nơi sản sinh ra Sundar Pichai (CEO Google), Satya Nadella (CEO Microsoft), Shantanu Narayen (CEO Adobe) và hàng nghìn lãnh đạo công nghệ toàn cầu khác đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số của Việt Nam. Hai nền kinh tế đang phát triển năng động với dân số trẻ, yêu thích công nghệ và khát khao đổi mới sáng tạo đây là nền tảng lý tưởng để hình thành một mối quan hệ hợp tác số thực chất. Sự hiện diện của các chuyên gia, giảng viên công nghệ thông tin Ấn Độ tại các trung tâm đào tạo lập trình viên lớn như NIIT, Aptech, cùng với sự tham gia của các công ty phần mềm Ấn Độ như TCS, Infosys và Wipro vào hệ sinh thái công nghệ Việt Nam đang tạo ra một luồng sinh khí mới. Đây không đơn thuần là đầu tư kinh doanh đây là sự chuyển giao tri thức và phương pháp tư duy công nghệ mà Ấn Độ đã mất nhiều thập niên kiên nhẫn xây dựng.
Tham tán Thương mại Việt Nam tại Ấn Độ, ông Bùi Trung Thướng phát biểu khai mạc diễn đàn. Ảnh: Ngọc Thúy - P/v TTXVN tại Ấn Độ
Trong giai đoạn 2025 - 2026, hợp tác công nghệ Việt - Ấn đang bước vào một giai đoạn mới với hàm lượng giá trị gia tăng cao hơn nhiều. Các lĩnh vực hợp tác mới nổi bật gồm: trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ blockchain trong quản trị tài chính và thương mại, hợp tác trong chuỗi sản xuất chip bán dẫn đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu và fintech công nghệ tài chính phục vụ tài chính toàn diện.
3. Tương lai xanh - Hợp tác vì một hành tinh bền vững
Là hai quốc gia đang phát triển năng động nhưng cũng là những nơi đang chịu ảnh hưởng nặng nề bậc nhất của biến đổi khí hậu toàn cầu, Việt Nam và Ấn Độ chia sẻ một trách nhiệm lịch sử chung: phát triển nhưng phải bền vững.
Chống biến đổi khí hậu và năng lượng tái tạo: Cả hai nước đều đang thực hiện những bước chuyển dịch mạnh mẽ và quyết đoán từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng sạch. Ấn Độ hiện là một trong những quốc gia có công suất lắp đặt điện mặt trời lớn nhất thế giới, với mục tiêu đầy tham vọng đạt 500 GW năng lượng tái tạo vào năm 2030. Những kinh nghiệm thực tế, cả thành công lẫn thất bại trong việc quản lý lưới điện tái tạo, thu hút đầu tư tư nhân và xây dựng chính sách khuyến khích năng lượng sạch của Ấn Độ là kho tàng tri thức vô giá mà Việt Nam có thể học hỏi.
Việt Nam, với tiềm năng điện gió ngoài khơi và điện mặt trời khổng lồ, đang ở điểm bắt đầu của một cuộc cách mạng năng lượng. Sự hợp tác với Ấn Độ không chỉ dừng lại ở chuyển giao công nghệ mà còn bao gồm cả việc cùng nhau tham gia Liên minh Năng lượng Mặt trời Quốc tế (ISA - International Solar Alliance), một sáng kiến đa phương do Ấn Độ khởi xướng với sự đồng bảo trợ của Pháp, mà Việt Nam là thành viên tích cực.
Đặc biệt, hợp tác trong lĩnh vực Hydrogen xanh đang nổi lên như một ưu tiên chiến lược mới. Cả Việt Nam và Ấn Độ đều đã công bố lộ trình phát triển Hydrogen xanh, nhiên liệu của tương lai và nhìn nhau như những đối tác tự nhiên trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành công nghiệp này: Việt Nam với tiềm năng sản xuất, Ấn Độ với năng lực công nghệ và nhu cầu tiêu thụ lớn.
Tiếng nói chung trên trường quốc tế: Tại các hội nghị thượng đỉnh về khí hậu (COP), Việt Nam và Ấn Độ đã phối hợp nhịp nhàng, đại diện cho tiếng nói của “Global South” - nhóm các nước đang phát triển đã và đang gánh chịu hậu quả nặng nề nhất của biến đổi khí hậu nhưng lại đóng góp ít nhất vào nguyên nhân gây ra nó. Hai nước kiên định yêu cầu các quốc gia phát triển phải thực hiện đúng và đủ cam kết tài chính khí hậu, cụ thể là mục tiêu 100 tỷ USD/năm mà các nước giàu đã hứa hẹn từ Copenhagen 2009.
Ngoài ra, hợp tác trong nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu đang được ưu tiên hàng đầu. Với tổng cộng gần 1,6 tỷ dân trong đó một tỷ lệ lớn phụ thuộc vào nông nghiệp, an ninh lương thực là mối quan tâm sống còn của cả hai quốc gia. Ấn Độ với kinh nghiệm phát triển các giống lúa chịu hạn, chịu mặn và nền nông nghiệp hữu cơ đang chia sẻ những bài học thực tiễn quý giá với Việt Nam trong bối cảnh đồng bằng sông Cửu Long ngày càng bị xâm nhập mặn nghiêm trọng.
Từ những thảm tập Yoga yên bình đến những dòng code của nền kinh tế số, từ những cánh đồng năng lượng xanh bát ngát đến những hệ sinh thái khởi nghiệp đang nảy mầm, Việt Nam và Ấn Độ đang cùng nhau viết nên một bản hòa ca rực rỡ giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc và hội nhập, giữa tự chủ và hợp tác. Sức mạnh mềm và sự hợp tác tri thức không chỉ giúp hai nước xích lại gần nhau hơn, mà còn khẳng định vị thế của hai “con rồng, con hổ” châu Á, những thực thể đang dẫn dắt các giá trị nhân văn, thịnh vượng và bền vững cho nhân loại. Trong kỷ nguyên mà sức mạnh của một quốc gia ngày càng được đo không chỉ bằng GDP hay vũ khí mà còn bằng khả năng tạo ra giá trị, kết nối và truyền cảm hứng, Việt Nam và Ấn Độ đang tiến về phía trước với tất cả sức mạnh của mình. Và có lẽ, đó mới là hình ảnh đẹp nhất và bền vững nhất của mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường Việt - Ấn: không phải những vũ khí hay những hiệp định, mà là ánh mắt của một đứa trẻ Ấn Độ nhận ra hình bóng văn hóa ông cha mình trên những viên gạch Mỹ Sơn; là nụ cười của một sinh viên Việt Nam khi lần đầu tiên đặt chân đến Ấn Độ qua học bổng ITEC; là bàn tay của hai nhà khoa học của hai nước cùng nhau viết phương trình cho bài toán năng lượng sạch của nhân loại.
Nguyễn Đình Thiện - Nguyễn Thị Hoài Thu -Phạm Thị Bích Ngọc
Kỳ cuối: Kỷ nguyên mới, vị thế mới, vận hội mới của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường Việt - Ấn